روش های حفظ آب، مبارزه با خشکسالی و فرسایش خاک

این نوشتار به تشریح روش‌های نسبتاً ساده نگه‌داری خاک می‌پردازد. تکنیک‌هایی که آب را به نفوذ در خاک وا می‌دارد تا حاصلخیزی خاک را افزایش داده و روند فرسایش را محدود کند. آب باران در مناطق خشک و بیابانی، به خاک نفوذ نمی‌کند و/یا به زمین آسیب می‌رساند. لذا بارندگی در این مناطق باعث فرسایش خاک می‌شود و لایه‌های بالایی زمین به عنوان حاصلخیزترین لایه خاک، از بین می‌رود. جلوگیری از گسترش این پدیده یک روش ساده برای افزایش قابل توجه عملکرد اراضی زراعی به‌شمار می‌رود. علاوه بر این، این تکنیک‌های ساده، میزان نفوذ آب در خاک را افزایش می‌دهد که این امر در مناطقی با میزان بارندگی کم بسیار سودمند است. در ادامه به روش‌های بنیادی و مرسوم مبارزه با بیابان‌زایی و فرسایش خاک می‌پردازیم.

  1. تکنیک «نیمه ماه»

 این روش در حقیقت ایجاد حوضچه‌های نیم‌دایره‌ای به قطر ۲ تا ۶ متر است که برای نگه‌داشت آب در دامنه‌های با شیب ملایم (۳٪) حفر شده‌اند (شکل ۱). زراعت در در لبه پایین دست این حوضچه‌ها انجام می‌شود. می‌توان پایین‌دست حاشیه زمین در اطراف این حوضچه‌ها با سنگریزه تقویت نمود. اغلب این حوضچه‌ها در ردیف های پشت سر هم با فاصله چهار متری از یکدیگر قرار می‌گیرند. کمپوست یا کود برای بهبود باروری خاک به این حوضچه‌ها افزوده می‌شود. هنگامی که در کشاورزی از سیستم نیمه ماه استفاده می‌شود، خاک های کم‌حاصلخیز نتیجه بهتری می‌دهند. این روش مناسب مناطق با میزان بارندگی کمتر از ۶۰۰ میلی‌متر است. اثر این حوضچه‌ها باعث می‌شود تا گیاهان خود را در فصل اول احساس کنند. اگر کود اضافه شود، می‌توان با این تکنیک به تولید یک تن دانه ذرت خوشه‌ای در هکتار نیز دست یافت (شکل ۱).

هزینه: حدود ۷۵ یورو به ازای هر هکتار

۲. تکنیک «حفره‌های زای»

 این روش شامل حفر سوراخ‌هایی به عمق ۳۰ سانتی‌متر در فواصل منظم است که سپس با کمپوست یا کود پر می‌شوند. این روش به ویژه در خاک‌های سخت شده و تخریب شده‌ی غیر حاصلخیر مفید است، زیرا این حفره‌ها رواناب را در خود نگه می‌دارند و باعث حاصلخیزی دوباره زمین می‌شوند. با این روش، با افزودن موانع سنگی (بند بعدی را ببینید) می‌توان به برداشت حدود ۸۰۰ کیلوگرم محصول در هکتار دست یافت (شکل ۲).

هزینه: حدود ۷۵ یورو به ازای هر هکتار

شکل ۱- تکنیک «نیمه ماه»

شکل ۲- تکنیک «حفره‌های زای»

 3. تکنیک ایجاد «موانع سنگی»

این روش مشابه تکنیک «نیمه ماه» می‌باشد. ایجاد موانع سنگی با کند کردن حرکت رواناب، روند فرسایش خاک را محدود و نفوذ آب به خاک را افزایش می‌دهد. این روش برای دامنه‌های با شیب ملایم تا متوسط در زمین‌های شنی یا رس-ماسه‌ای مناسب است. در این روش دیوارهای سنگی کم ارتفاع حدود ۲۵ سانتی‌متر عمود بر شیب ساخته می‌شوند. پیش‌بینی می‌شود با اجرای این تکینیک تولید غلات یا علوفه با افزودن کود می‌تواند تا ۲۰٪ افزایش یابد. این روش برای مناطق با میزان بارندگی کمتر از ۸۰۰ میلی‌متر مؤثر است (شکل ۳).

هزینه: ۱۳۰ تا ۲۵۰ یورو به ازای هر هکتار

شکل ۳- تکنیک ایجاد «موانع سنگی»

۴.تکنیک حفر «تراس»

 تراس گودالی به طول ۷۰ سانتی‌متر با شانه خاکی است که خطوط همتراز طبیعی زمین را دنبال می‌کند. تراس‌ها حدود سی‌متر از یکدیگر فاصله دارند. اصول احداث تراس‌ها دقیقاً مانند تکنیک ایجاد «موانع سنگی» است. تراس‌ مانعی برای جریان آب است که فرسایش را محدود کرده و باعث افزایش نفوذ آب به زمین می‌شود. این روش در بیش از یک میلیون هکتار از اراضی کشور تونس مورد استفاده قرار گرفته‌است. حفاری تراس‌ها با این حال کاری سخت و انرژی‌بر است. یک فرد برای حفر ده متر نیاز به یک روز کامل زمان دارد. بنابراین این پروژه‌ها باید در مقیاس جامعه یا دهکده انجام شود (شکل ۴).

هزینه: ۱۴۰ یورو به ازای هر هکتار

شکل ۴- تکنیک حفر «تراس»

۵. تکنیک اجرای «سدهای ماسه‌ای» و «آب‌بندهای فیلتر»

 سدهای ماسه‌ای بندهای کوچکی هستند که بیشتر اوقات در یک دوره آب فصلی یا متناوب ساخته می‌شود. این امر باعث انباشته شدن ماسه‌ها در بالادست سد می‌شود. شن و ماسه، بسته به اندازه سد، می‌توانند تا ۴۰% آب را درون خود نگه‌دارند.  سد در حقیقت  یک دیوار سنگی یا بتنی است که باید در جایی که بستر رودخانه سنگی است، نصب شود.

سدهایی از این دست دو مزیت عمده دارد:

  1. احداث سد دسترسی آسان به آب را فراهم می‌نماید. بسته به میزان بارندگی منطقه، آب برای مدت طولانی در ماسه‌ها ذخیره می‌شود. تنها آنچه که مورد نیاز است حفر در شن و ماسه برای پیدا کردن آب فیلتر شده توسط ماسه است و به همین دلیل آب استخراج شده از این سدهای ماسه‌ای نسبتاً تمیز است.
  2. آب موجود در سد به داخل زمین نفوذ می‌کند و در نتیجه سطح سفره‌های آب زیرزمینی را بالا می‌برد. این اتفاق اغلب تأثیر بسیار مهمی در رشد گیاهان در بالادست و پایین دست سد دارد.

«آب‌بندهای فیلترکننده» چیدمانی نسبتاً مشابه سدهای ماسه‌ای دارند. «آب‌بندهای فیلترکننده» یک سازه‌ سنگی مهندسی‌شده بدون بتن است که در برابر یک رواناب قوی در زمین‌های زراعی ساخته شده است. بسته به محل و شدت رواناب، از ۰.۵ تا ۲ متر ارتفاع ، ۳۰ تا ۲۰۰ متر طول و ۱ تا ۴ متر ضخامت دارد. با بارش باران، رسوبات در بالادست آب‌بندجمع می‌شوند و به مقابله با فرسایش کمک می‌کنند. «آب‌بندهای فیلترکننده» در ذخیره آب نسبت به سدهای ماسه‌ای کارایی کمتری دارند زیرا اجازه می‌دهند آب از میان آن عبور کند. با این حال، ساخت آنها آسان‌تر است زیرا نیازی به ساخت بتن نیست.

شکل ۵- تکنیک ساخت «سد ماسه‌ای»
  • مزایا و معایب روش‌های یاد شده

۱. مزایا

عملکرد بهتر از اراضی زیر کشت

اقدامات مؤثر در برابر تضعیف و تخریب زمین

۲. معایب

بیشتر این روشها بسیار پرکار هستند و نیاز به نیروی انسانی بسیاری دارند.

  • پیشنهاد منابع مطالعاتی بیشتر
ردیفنام سازمانشرحموضوعآدرس اینترنتی
۱FAOسازمان غذا و کشاورزی ملل متحدمطالعه موردی تکنیک‌های ارائه شدهhttp://www.fao.org/3/x9681f/x9681f06.htm http://www.fao.org/3/T1765F/t1765f0r.htm http://www.fao.org/3/T1765F/t1765f0q.htm
۲CILLSکمیته بین‌المللی دائمی برای کنترل خشکسالی در منطقه ساحل (آفریقا) https://www.cilss.int/
۳IAHSانجمن بین‌المللی علوم هیدرولوژیمطالعه پیرامون «آب‌بندهای فیلترکننده»http://iahs.info/redbooks/a199/iahs_199_0299.pdf
۴TILZمنطقه آموزش بین المللی Tearfundمطالعه بیشتر پیرامون «زراعت با متد حوضچه‌های نیمه ماه»http://tilz.tearfund.org/Francais/Pas+%C3%A0+Pas+41-50/Pas+%C3%A0+Pas+41/L+agriculture+en+zone+aride.htm
۵Vertigoبررسی علوم زیست‌محیطیمطالعه پیرامون حفر «تراس»http://vertigo.revues.org/9354
۶SOS Sahelگروه کاری بیابان‌زدایی یک شبکه فرانسوی از اعضای بین‌المللی است که متعهد به مبارزه با بیابان‌زایی در قاره آفریقا هستند.کنترل بیابان‌زاییhttp://www.gtdesertification.org
۷Excellentپیشرو در زمینه احداث و بهره‌برداری سدهای ماسه‌ایاطلاعات کامل پیرامون «سدهای ماسه‌ای»http://www.excellentdevelopment.com/
۸The Water Projectسازمان غیرانتفاعی فعال در زمینه تأمین آب مناطق جنوب صحرای آفریقامطالعه پیرامون «سدهای ماسه‌ای»https://thewaterproject.org/sand-dams

منبع: https://wikiwater.fr/e12-soil-arrangement-technologies

تاریخ انتشار :

اکتبر 13, 2020

منتشر کننده :

ر رحیمیان

به اشتراک بگذارید :

پست های مرتبط


روش های حفظ آب، مبارزه با خشکسالی و فرسایش خاک

این نوشتار به تشریح روش‌های نسبتاً ساده نگه‌داری خاک می‌پردازد. تکنیک‌هایی که آب را به نفوذ در خاک وا می‌دارد تا حاصلخیزی...

فیلترهای مکعبی (Filter Cube)

با استفاده از سیستم‌های فیلتر ثابت مانند فیلترهای مکعبی (Filter Cube) قادر به کاهش سطح آلودگی در محل مربوطه و تضمین سلامت...

ماسه‌های آبگریز (هیدروفوبیک)

فناوري نانو از جمله فناوري‌هاي نوینی است که در طول یک دهه اخیر دامنه و وسعت کاربرد آن گسترش زیادی یافته است....

طرح تامین و انتقال و توزیع آب به عرصه های بحرانی گرد و غبار و نخیلات شادگان

دانلود گزارش مدیریتی اقدامات انجام شده در کانون جنوب و جنوب شرق اهواز-موسسه جهاد نصر منبع خبر: http://jahadnasr.com/

نظر خودت را بیان کنید

اخبار

اعضای حقوقی شبکه

اعضای حقیقی شبکه

گزارش

فناوری