شیوه‌های کنترل فرسایش خاک در فلات لائس چین: مرور سیستماتیک

مبارزه با گرد و غبار

شیوه‌های کنترل فرسایش خاک بطور گسترده در فلات لائس چین، که یکی از مناطق با فرسایش شدید خاک در جهان است، انجام شده است. با این وجود، کمبود مطالعه و بررسی کلی درباره اثربخشی این شیوه‌های مقابله با فرسایش در این منطقه احساس می‌شود. بنابراین، محققان در این مقاله به مرور سیستماتیک استفاده از شیوه‌های کنترل فرسایش را در فلات لائس چین پرداخته‌‌اند.

پرسش اساسی که در این مقاله به آن پرداخته می‌شود این است که: چگونه شیوه‌های کنترل فرسایش خاک در فلات لائس چین مورد استفاده قرار گرفته است؟ ارزیابی بر اساس (۱) دسته‌بندی اقدامات کنترل فرسایش، (۲) مقیاس مکانی انجام شده توسط هر روش و (۳) مقرون به صرفه بودن هر تکنیک انجام گرفت.

اقدامات کنترل و مدیریت فرسایش خاک در فلات لائس چین از دهه ۱۹۸۰ آغاز شده است. این برنامه‌ها معمولاً علاوه بر کاهش فرسایش خاک منطقه به بازیابی سیستماتیک اکوسیستم‌های آسیب دیده نیز منجر می‌گردند. عمده برنامه‌های حفاظت از خاک و آب در این منطقه شامل موارد ذیل می‌باشد:

  1. مدیریت شیب تند (قبل از سال ۱۹۸۰)
  2. مدیریت حوضه‌های آبریز کوچک (۱۹۸۰-۲۰۰۰)
  3. بازیابی بوم شناختی منطقه (پس از ۲۰۰۰) (Shi و همکاران، ۲۰۱۸)

تاکنون روش‌های کنترل فرسایش خاک متعددی در فلات لائس مورد استفاده قرار گرفته است، و مقالات مروری بسیاری این روش‌ها را با توجه به اهداف تحقیقاتی خود طبقه بندی نموده‌اند. در این مطالعه، با الهام از نتایج Maertens و همکاران در سال ۲۰۱۲ و Xiong و همکاران در سال ۲۰۱۹، شیوه‌های کنترل فرسایش خاک را در سه دسته به شرح ذیل طبقه‌بندی کردیم:

  1. تکنیک‌های مدیریت خاک: این گروه اقدامات به حفظ حاصلخیزی و ساختار خاک اشاره دارد. این گروه شامل انواع روش‌های خاک‌ورزی حفاظتی (به عنوان مثال، بدون خاک‌ورزی و خاک‌ورزی کاهش یافته) و انواع مالچ‌پاشی (به عنوان مثال، مالچ‌پاشی با کاه و پلاستیک) می‌باشد. در خصوص تکنیک‌های مدیریت خاک، خاک‌ورزی حفاظتی باعث افزایش زبری خاک می‌شود که این مسئله می‌تواند ظرفیت ذخیره‌سازی بارش را در خاک افزایش داده و با کاهش سرعت جریان آب در خاک، فرسایش خاک را نیز کاهش دهد (Wu و همکاران، ۲۰۱۴). لایه‌ای از مالچ می‌تواند از سطح خاک در برابر برخورد مستقیم قطرات باران محافظت کند، سله سطحی و رواناب را کاهش داده و همچنین جدا شدن ذرات خاک را نیز کاهش دهد (Ma و همکاران، ۲۰۱۸).
  2. تکنیک‌های مهندسی: تکنیک‌های مهندسی به روش‌های جلوگیری از فرسایش خاک با تکیه بر تغییر ویژگی‌های طبیعی منطقه اشاره می‌کنند (به عنوان مثال، آبشکن و تراس). ساخت تراس عظیم در دهه ۱۹۵۰ میلادی در فلات لائس آغاز گردید (Xin و همکاران، ۲۰۱۲). تراس‌ها با هدف جلوگیری از تشکیل رواناب حاصل از بارش در زمین‌های شیب دار احداث می‌شود. ساخت آبشکن (بند اصلاحی) در حفظ رسوبات منتقل شده در فلات لائس تأثیر به سزایی داشته است (Fu و همکاران، ۲۰۱۷). احداث آبشکن‌هادارای سابقه‌ای طولانی (بیش از ۴۰۰ سال) در منطقه فلات لائس می‌باشد (Jin و همکاران، ۲۰۱۲). از دهه ۱۹۵۰ میلادی، تعداد آبشکن‌ها در این منطقه بیش از۱۱۰۰۰۰ مورد بوده‌است (Wang و همکاران، ۲۰۱۱).
  3. برنامه‌های بازیابی بوم شناختی: برنامه‌های بازیابی بوم شناختی شامل اصلی ترین برنامه های احیای پوشش گیاهی منطقه است که در فلات لائس انجام‌شده است. محققان در این تحقیق، به دلیل توجه ویژه محققان و مدیران تصمیم‌ساز به اهمیت احیای زیست‌بوم، برنامه‌های بازیابی بوم شناختی را به یک گروه مستقل طبقه‌بندی کرده‌اند. این برنامه‌ها، به‌وسژه GGP (دانه‌ای برای پروژه سبز) و NFCP (برنامه حفاظت از جنگل‌های طبیعی)، نقش به سزایی در کنترل فرسایش خاک در فلات لائس داشته‌اند. GGP و NFCP دو مورد از مهم‌ترین برنامه‌های احیای بوم‌شناختی از لحاظ مقیاس جغرافیایی عملیاتی، سرمایه‌گذاری عمومی و پیامدهای بالقوه زیست محیطی در سراسر جهان هستند (Wen و Theau، ۲۰۱۹).

جدول ۱ به بررسی خلاصه مزایا و هزینه‌های اقتصادی-اجتماعی هریک از روش‌های کنترل فرسایش عنوان‌شده می‌پردازد.

نتایج حاصل از بررسی یکصد مقاله پژوهشی در این زمینه به شرح زیر می‌باشد:

  1. ۵۷٪، ۳۲٪ و ۱۱٪ از مطالعات انجام‌شده به ترتیب به ارزیابی اثربخشی برنامه‌های بازیابی بوم شناختی، تکنیک‌های مهندسی و روش‌های مدیریت خاک در حیطه فرسایش خاک پرداخته‌اند. اما ارزيابي چندين روش‌های ترکیبی و چندگانه در كنترل فرسايش خاک کمترین توجه را به خود اختصاص داده‌است.
  2. در مطالعات انجام‌شده ارزیابی مقیاس حوزه آبخیز مورد توجه محققان قرار گرفته‌است (۶۵٪ از مقالات بررسی شده)، پس از آن ارزیابی‌های مقیاس نقشه (۳۵٪ از مقالات مورد بررسی)، اما ارزیابی چند مقیاسه کمترین توجه محققان را به خود جلب کرده است.
  3. شیوه‌های کنترل فرسایش خاک، اغلب مراقبت‌های مرتبط با خاکِ اکوسیستم را بهبود بخشیده است، اما مراقبت‌های مرتبط با آب اکوسیستم تا حدودی آسیب دیده است. این شیوه‌های کنترل باعث ایجاد توازنی میان کنترل فرسایش خاک و تأمین آب و هم‌افزایی میان کنترل فرسایش خاک و راندمان مصرف آب، مقررات آب و تولید محصول شده است. این روابط هم‌افزایی و توازن بین شیوه‌های کنترل فرسایش خاک و مراقبت‌های اکوسیستم ممکن است با گذشت زمان تغییر یابد. لذا، سه توصیه برای مطالعات آینده پیشنهاد شده است: (۱) ترکیبی از ارزیابی اقدامات کنترل فرسایش باید تهیه شود، (۲) یک ارزیابی چند مقیاسه بایستی مورد بررسی قرار گیرد، و (۳) تعادل منطقی بین حفاظت از منابع خاک و آب نیز در نظر گرفته شود.
جدول ۱- خلاصه مزایا و هزینه‌های اقتصادی-اجتماعی برای روش‌های کنترل فرسایش صورت‌گرفته در فلات لائس چین

منبع خبر:

Wen, X. and Zhen, L., 2020. Soil erosion control practices in the Chinese Loess Plateau: A systematic reviewEnvironmental Development, p.100493.

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2211464519302209?via%3Dihub

مقایسه دو تکنیک کنترل فرسایش خاک؛ «مالچ‌پاشی هیدرولیکی» و «پتوی رولی کنترل فرسایش»

این مطلب به مقایسه دو محصول تثبیت‌کننده خاک شرکت پروفایل در کنترل فرسایش با رویکرد احیای پوشش گیاهی می‌پردازد؛ «مالچ‌ هیدرولیکی» و «پتوی رولی کنترل فرسایش»

همانطور که در شکل شماره ۱ ملاحظه می‌شود، شرکت پروفایل تولیدکننده طیف وسیعی از مالچ‌های هیدرولیکی با هدف ارائه انواع روش‌های کنترل فرسایش می‌باشد؛ تولید محصولات ماتریس مالچ تثبیت‌شده تا محیط‌های رشد انعطاف‌پذیر بلند مدت.

شکل (۱) – انواع محصولات کنترل فرسایش شرکت پروفایل

هر یک از این محصولات سطح عملکردی را ارائه می دهند که به طرز مطلوبی با انواع خاصی از پتوهای رولی کنترل فرسایش قابل مقایسه می‌باشد. علاوه بر این، هنگام مقایسه داده‌های فنی، بر اساس نتایج آزمایش‌ها، مالچ هیدرولیکی تولید شده در شرکت پروفایل عملکرد کاملاً بهتری از خود نشان داده‌است.

Description: C:\Users\Sam\Desktop\3.jpg
شکل (۲) – مقایسه عملکرد انواع محصولات کنترل فرسایش شرکت پروفایل

در دنیای واقعی، این مالچ‌های هیدرولیک عملکردی فراتر از کنترل فرسایش و احیای پوشش گیاهی از خود ارائه می‌دهند. چگونگی این مطلب را به شما نشان خواهیم داد. در دسته‌ی مشابه، مالچ‌های هیدرولیکی شرکت پروفایل، در مقایسه با تکنیک پتوهای رولی، عملکرد به مراتب بهتری، به لحاظ کارایی، ایمنی محیط زیست و سهولت کاربرد ارائه می دهند.

محرک اصلی عملکرد ماده تثبیت کننده در این تکنیک، میزان تماس ماده با ذرات خاک است. هرچه سطح تماس بین بذر، خاک و مالچ بیشتر باشد، عملکرد مالچ بهتر خواهد بود. مالچ‌پاشی هیدرولیکی در دامنه‌های شیبدار مضرس بهتر عمل می‌کنند. چنانچه در شکل ۳ ملاحظه می‌شود، شیارهای موج‌مانند حاصل از چرخ زنجیر ماشین‌آلات، که مکان‌های مناسبی برای جمع‌شدن آب هستند، بهترین تکنیک برای آماده‌سازی خاک قبل از مالچ‌پاشی هستند. به محض استفاده از مالچ هیدرولیک تولیدشده در شرکت پروفایل، ماده به سطح خاک پیوند می‌خورد، حتی به ترک‌ها و شکاف‌ها نیز می رسد. تکنیک اسپری مالچ را قادر می‌سازد تا شکاف‌ها و مرزها را پر کند و به شما امکان حفظ بافت خاک را نیز می‌دهد. این امر باعث می‌شود تا جریان آب در خاک کاهش و نگه‌داری آب در خاک افزایش یابد.

شکل (۳)- مالچ‌پاشی هیدرولیکی در سطوح شیبدار دندانه دار

علاوه بر این، شیب‌بندی ناهموار و سطح تماس بالا با خاک، دانه و مالچ را در جای خود نگه می‌دارد، بنابراین جوانه‌زنی پایدارتری در طول شیب خواهید داشت. از طرف دیگر، تکنیک پتوهای رول‌شده به یک مرحله اضافی برای تسطیح شیب نیاز دارند، این مسئله منجر به ایجاد چسبندگی بیشتر بین شیب و سطح صاف پتو خواهد شد. چنانچه در شکل (۴) ملاحظه می‌گردد، متأسفانه شیب مسطح، به دلیل احتمال از زیر خالی شدن پتو، بیشتر مستعد جابجایی بذر به انتهای شیب و حرکت لایه در طی فرسایش است.

Description: C:\Users\Sam\Desktop\7.jpg
شکل (۴)- پدیده جابجایی بذرها در تکنیک پتوی کنترل فرسایش

 نتیجه تاسف بار، استقرار چند درمیان و نامنظم بذرها در پایین و نیز رشد محدود بذرها در بالای شیب است. همچنین پتانسیل بالایی برای فرسایش وجود دارد اما می‌توان آن را نادیده گرفت زیرا توسط پتو مخفی می‌شود.

شکل (۵)- پدیده پوشش گیاهی نامنظم در تکنیک پتوی کنترل فرسایش

اگرچه مالچ‌های هیدرولیکی اجراشده در محل در هنگام بارندگی به‌صورت یکپارچه و یکدست عمل می‌کنند،اما گیاهان به راحتی می‌توانند از میان ماتریس مالچ رشد کنند. از طرف دیگر، پتوهای رول‌شده غالباً به دلیل شبکه‌ای که آنها را در کنار هم نگه می‌دارد، مانند خیمه از روی سطح بلند می‌شود. در حالی که به نظر می‌رسد خوب است که گیاهان در حال رشد هستند، ولی این بلندشدن خیمه‌وار پتواتفاق خوشایندی نیست. زیرا این پدیده تاثیر منفی بر جوانه‌زنی بذرها و رشد گیاهان اطراف دارد. پدیده‌ خیمه‌ای شدن پتو، موادی که قرار است رطوبت و محافظت فراهم کند را پراکنده می‌کند. نتیجه این که شما زیر الیاف پتو گیاهان نیرومندی دارید ولی گیاهان اطراف آن بسیار پراکنده‌ و ضعیف هستند.

شکل (۶)- پدیده خیمه‌ای شدن در تکنیک پتوی کنترل فرسایش

عملکرد نهایی پس از رویش گیاهان یا وجود جانوران در محل، مشخص می‌شود. مالچ‌های هیدرولیکی ساختار مشبک ندارند و به همین دلیل مشکلات مرتبط با روش شبکه توری را ندارند. حتی توری‌هایی که نورتخریب‌پذیر یا قابل تجزیه بیولوژیکی هستند نیز برای تجزیه نیاز به زمان دارد و معمولاً بیشتر از مدت زمان انجام پروژه است. همانطور که قبلاً در پدیده‌ی خیمه‌ای شدن گفته شد، شبکه‌ها می‌توانند مانع رشد گیاه، حتی در مناطق سرسبز، شوند. مهم‌تر از همه اینکه، این توری‌های مشبک مشکلات پیچیده‌ای را فراهم می‌آورند. این توری‌ها نه تنها برای کارگران مزارع این منطقه که باید با آنها کار کنند، بلکه برای حیواناتی که می‌توانند در آن‌ها گرفتار یا حتی کشته شوند نیز مخاطراتی پدید می‌آورند.

نکته نهایی، مسئله‌ی راندمان نصب این محصولات است. در حالی که تکنیک‌ها و روش‌های نصب بسیار متفاوت است، واضح است که استفاده از مالچ‌های هیدرولیکی تولید شده در شرکت پروفیل به‌مراتب آسان‌تر است، کار و زمان کمتری نسبت به نصب پتو‌های کنترل فرسایش رول‌شده می‌برد. دلیل این امر این است که در این تکنیک، نیاز به آماده‌سازی محل نیست، هیچ بستی برای نصب و هیچ درزی برای ردیف کردن وجود ندارد. سهولت کاربرد و صرفه‌جویی در وقت و نیروی کار از مزایای استفاده از ابزار بذرکاری دوغابی است. با استفاده از این تجهیزات می توان کار را سریع‌تر و مقرون به صرفه‌تر تکمیل کرد که این امر بر اندوخته‌های کلی پروژه تأثیر مثبت می‌گذارد (شکل ۷).

شکل (۷)- قبل و بعد از اجرای تکنیک مالچ‌پاشی هیدرولیکی

یک ضریب اطمینان نیز وجود دارد، کارگران مجبور نیستند از دامنه‌های شیب دار بالا بروند و مالچ هیدرولیکی را مانند نصب پتوهای کنترل فرسایش با بست‌ نصب کنند. همچنین مشکل کمبود سایت و شکست بذر توسط کارگران وجود ندارد زیرا هنگام مالچ‌پاشی نیازی به راه رفتن روی شیب ندارند. هنگامی که شما مالچ‌ها را آسانتر، کم هزینه‌تر، با کنترل فرسایش و ایجاد پوشش گیاهی عالی و رعایت ایمنی کارگران و محیط زیست به محیط اعمال می‌کنید، چرا نباید از مالچ‌های هیدرولیکی تولیدی شرکت پروفایل به جای پتوهای کنترل فرسایش استفاده کنید؟!

نرم افزار Profile Soil Solutions Software با نام اختصاری PS3، یک منبع آنلاین عالی است که به شما کمک می‌کند تا پروژه‌های خود را دگرگون کنید. به محض ورود به سیستم، توصیه‌ها، مشخصات محصولات، همچنین دستورالعمل‌های نصب، جزییات چرخ زنجیری ماشین آلات و سایر اطلاعات فنی را دریافت خواهید کرد. همچنین ابزارهایی وجود دارد که به شما کمک می‌کند تا تکنیک مورد استفاده خود را از تکنیک پتوهای کنترل فرسایش به مالچ‌های هیدرولیکی تغییر دهید.

تهیه و ترجمه: سمیرا کریم- کارشناسی ارشد مهندسی عمران- محیط زیست، دانشگاه تربیت مدرس

منبع خبر:

https://www.youtube.com/watch?v=Bj-31Z4O0f4

مالچ پاشی، فرار از فرسایش خاک به قیمت نابودی محیط زیست

تهران- ایرنا- یکی از اقدامات قدیمی برای تثبیت شن‌های روان در مناطق بیابانی استفاده از روش «مالچ پاشی مصنوعی» است که از فراورده‌های نفتی به دست می‌آید. این اقدام اگرچه تا حدودی موجب تثبیت شن‌های روان و جلوگیری از ایجاد گرد و غبار می‌شود، ولی از این حیث که عوارض منفی طولانی مدت برای محیط زیست دارد، مورد انتقاد جدی است.

شاید بتوان گفت که یکی از ساده‌ترین اقدامات برای تثبیت شن‌های روان و مبارزه با ریزگردها که با صرف هزینه‌ای اندک در مناطق بیایانی مورد استقبال دولت‌هاست، استفاده از روش مالچ(نفتی) پاشی است. هرچند که این اقدام در مهار شن‌های روان تاثیر دارد و در مناطقی هم از هجوم ریزگردها به مناطق مسکونی جلوگیری می‌کند، اما از این جهت که عوارض زیادی از جمله نابودی کامل پوشش گیاهی و در مواردی اکوسیستم طبیعی را در پی دارد، مورد استقبال نیست. با وجود چنین عوارضی متاسفانه در ایران همچنان با همان روش‌ مالچ پاشی نفتی اقدام به تثبیت شن‌های روان می‌کنند که به گفته بسیاری از کارشناسان صدمات غیر قابل جبران و به تعبیری مرگ حتمی محیط زیست را به همراه دارد.

مالچ چیست؟

مالچ را می‌توان پوشش غیر زنده نامید که به دلایل مختلف بر روی سطح خاک پاشیده می‌شود. این لایه به عنوان محافظی برای گیاهان در زمستان بکار رفته و آن‌ها را در برابر تغییر دمای شدید خاک و از دست رفتن آب زمین محافظت می‌کند. همچنین جلوی رشد علف‌های هرز را گرفته و در تابستان‌های خشک پوشش مناسبی برای تقریباً هر نوع گیاه پوششی است. به نوعی برای مقابله با فرسایش خاک از پوشش‌هایی استفاده می‌شود که مالچ (Mulch) نام داشته و دو روش کلی طبیعی(استفاده از لاشه برگ‌ها و خاک اره) و مصنوعی(مالچ نفتی و مالچ معدنی) دارد.

حتی در مواردی می‌توان از کود حیوانی کاملاً پوسیده به عنوان یک پوشش بسیار خوب ( تا عمق ۱۰ سانتی متر) استفاده کرد؛ چرا که هم به عنوان مالچ زمستانی و هم بهاره عمل می‌کند. برگ‌های پوسیده، پیت ماس و تقریباً هر نوع ماده آلی را می‌توان به این منظور بکار برد. اما آن‌چه که در حال حاضر توجه عمومی را به خود جلب کرده، استفاده از مالچ‌ نفتی است که به سبب ایجاد تغییرات عمده در محیط زیست انتقادهای زیادی را در این زمینه ایجاد کرده است.

چرا مالچ پاشی؟

فرسایش خاک یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های زیست محیطی و کشاورزی در تمام جهان بوده و با توجه به شرایط اقلیمی کشورهای مختلف از شدت و ضعف برخوردار است. بنابر گزارش شماره ۸۳۱۸۵۲۰۷خبرگزاری ایرنا در سال ۹۷ فرسایش خاک یکی از شاخص ‌ترین اشکال تخریب سرزمین است. به گونه‌ای که به گفته معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی در سال ۹۶، فرسایش خاک در ایران ۲.۵ برابر متوسط جهانی است. در ایران که در یک اقلیم گرم و خشک نیمه بیابانی قرار دارد، به دلیل محافظت از فرسایش خاک در برابر باد و تثبیت آن، مالچ نفتی از اهمیت بیشتری برخوردار بوده که از دهه ۱۳۴۰ شمسی مورد توجه دولت‌هاست.

باید در نظر داشت که منشأ اصلی ریزگرد در ایران، کویرها و باتلاق‌های در حال خشک شدن داخلی و خارجی به ویژه عراق است که خاک و شن‌های آن از طریق باد شُمال به ایران می‌آید. دلیل اصلی خشک شدن زمین‌های عراق، هم آب‌گیری سدهایی چون سد آتاترک در کشور ترکیه است. به عبارتی آب رودخانه‌های دجله و فرات به واسطه سدسازی‌های ترکیه کم شده و دشت بین‌النهرین رطوبت خود را از دست داده و به منبعی برای تولید گرد و غبار تبدیل شده‌است.

عدم پای‌بندی ترکیه به معاهدات بین‌المللی و تسلط این کشور بر دجله و فرات نه تنها باعث ایجاد پدیده ریزگرد در خاورمیانه شده، بلکه بهره‌کشی بی‌رویه از منابع طبیعی و مدیریت نامناسب و یکسونگرانه بر این منابع باعث شده ایران امروز درگیر معضلاتی چون خشکسالی، سیلاب و گرد و غبار باشد و به از دست رفتن ۹۰ درصد تالاب‌های کشور بیانجامد. این همان نکته‌ای است که تمام توجهات را در نگاه نخست به سمت استفاده از مالچ نفتی جلب می‌کند. به شکلی که سه کشور ایران، عراق و عربستان در خاورمیانه به‌طور مشترک هزینه‌های مالچ‌پاشی این اراضی را تأمین می‌کردند.

 مضاف بر این در داخل کشور هم به دلیل خشکیدن تعداد زیادی از تالاب‌های داخلی در اثر سدسازی‌های بی‌رویه و تبدیل آن به کانون ریزگردها، فرسایش خاک را رقم زده است. این کار موجب شده تا بسیاری از استان‌های جنوبی کشور از جمله خوزستان، بوشهر، فارس، کرمان و حتی سیستان و بلوچستان با معضل ریزگردها مواجه باشند که این ریزگزدها بعضاً تا نواحی مرکزی ایران هم گسترش می‌یابد.

همین امر موجب شده تا در سال‌های اخیر هم به علت افزایش کانون ریزگردها، مالچ پاشی در خوزستان و سایر نواحی از جمله جنوب کرمان انجام شود. درواقع مالچ نفتی، یکی از فرآورده های نفتی است و حدود ۵۰ سال است که مورد استفاده قرار می‌گیرد و هرچند دارای نقاط مثبتی نظیر دوام طولانی مدت در تثبیت ریزگردها دارد اما به دلایل متعدد مورد انتقاد هم قرار دارد. با توجه به این که کشورمان منبع اصلی نفت را داشته و تولید مالچ نفتی ارزان‌تر از سایر مالچ‌ها تمام می‌شود، این روش به شدت مورد استقبال است.

مالچ نفتی و اضمحلال محیط زیست

گرچه مالچ پاشی مزایای خاص خود را هم دارد اما باید در نظر داشت که مهم‌ترین مساله در کاربرد مالچ این است که این ماده به عنوان افزودنی برای خاک، نباید مشکل ‌تازه‌ای را چه برای میکروارگانیسم‌ها و حتی برای گیاهان یا انسان‌ ها ایجاد کند. یکی از مشکلات اصلی مالچ نفتی این است که ترکیبات فرّار تولید می‌کنند و این ترکیبات فرّار اکثراً ترکیبات گوگردی و آروماتیکی هستند که برای ساکنان آن منطقه می‌توانند مشکل «بو» و حتی مشکلات «تنفسی» ایجاد کنند.

یکی از مشکلات دیگر، این است که چون رنگ سیاه دارد و این رنگ سیاه، گرمای زیادی را به خودش جذب می‌کند، باعث می‌شود تا روی آن سطحی که مالچ پاشیده شده، دما خیلی بالا رفته و این وضع برای شرایط بیولوژیک خاک و موجوداتی که در آن باشند، تاثیرات نامطلوبی داشته باشد.

مالچ اگر روی سطح خاک پاشیده شده باشد کل پوشش گیاهی روی سطح خاک را از بین برده و امکان رشد مجدد گیاهان را در خاک نمی‌دهد. مالچ‌ ها، هوادهی به ریشه را بعضاً تحت‌تاثیر منفی قرار می‌دهند و در ضمن استفاده از آن‌ها را در برخی از محیط‌های طبیعی به‌ شدت نگران ‌کننده می‌کنند.

مشکلات زیست محیطی مالچ نفتی مشخص و قطعی است. چون یک ترکیب نفتی و فرّار است. مالچ‌پاشی در حالی هنوز به عنوان مهم‌ترین روش بیابان‌زدایی در خوزستان و برخی نقاط دیگر ایران استفاده می‌شود که به گفته کارشناسان روشی منسوخ شده به شمار می‌آید و به دلیل خسارت به محیط زیست باید متوقف شود. این‌که گفته می‌شود مالچ نفتی مضراتی ندارد صحیح نیست زیرا تاکنون به جز وزارت نفت هیچ سازمانی درباره مالچ نفتی مطالعه نکرده، در حالیکه مطالعات باید توسط یک نهاد بی‌طرف انجام شود، با این حال همین مطالعات نیز برخی تبعات منفی را تایید کرده است.

چه باید کرد؟

متاسفانه مالچ‌پاشی نفتی به عنوان در دسترس‌ترین راهکار برای مقابله با ریزگردها و فرسایش خاک در ایران است، در حالی‌که به گفته کارشناسان این شیوه هرچند موجب تثبیت شن‌های روان می‌شود ولیکن اکوسیستم منطقه رابه نابودی کشانده و موجب از بین رفتن گونه‌های جانوری این اقلیم است.

امروزه در بسیاری از کشورهای جهان به منظور تکثر گونه‌های جانوری و جلوگیری از فرسایش خاک، طرح جنگلکاری مصنوعی را در برنامه‌های خود قرار داده و استفاده شایان توجهی از آن می‌برند.

این روزها درحالی‌که کشورهایی مانند «امارات متحده عربی» در فکر ساخت جنگل مصنوعی در بیابان‌های لم‌یزرع «دوبی» است؛ ما به‌شدت درحال نابودی جنگل‌های خدادادی و پوشش گیاهی طبیعی کشورمان هستیم.

از یک سو به‌دلیل توسعه سدسازی و طرح‌های اشتباه انتقال آب بین حوضه‌ای و استقرار مدیریت‌نشده صنایع؛ روند بیابانی ‌شدن ایران را سرعت بخشیده‌ایم و از سوی دیگر انتظار درآمد بالای اقتصادی از منابع آب و خاک کشوری داریم که در کمربند خشک جهان قرار گرفته است.این در حالیست که ایران در منطقه خاورمیانه به عنوان پیشگام عرصه جنگلکاری مصنوعی جهت تثبیت شن‌های روان محسوب شده و بسیاری از جنگل‌های دست کاشت «گز و تاق» در نواحی مرکزی ایران در راستای جلوگیری از فرسایش خاک بوده است.

به گفته «لاولاک» دانشمند محیط زیست، زمین یک ارگانیسم زنده کامل است که متناسب با نوع برخورد ساکنانش، واکنش نشان می‌دهد. بدین ترتیب هر نوع برخورد نامتناسب با شرایط محیط زیست می‌تواند واکنش زمین را در پی داشته باشد. خطر انقراض گونه‌های نادر جانوری و گیاهی که هم‌اکنون ایران را به چالشی جدی کشانده نتیجه برخورد نادرست ما با این ارگانیسم زنده است که لزوم توجه جدی در این زمینه را می‌طلبد.

منبع خبر:

https://www.irna.ir/news/83765596

رتبه اول ایران در فرسایش خاک/تائید تنها ۲ مالچ زیستی برای تثبیت کانون‌های ریزگرد

دبیر کارگروه فرسایش و حفاظت خاک در ستاد توسعه فناوری‌های آب، خشکسالی، فرسایش و محیط زیست، با تاکید بر اینکه ایران در زمینه فرسایش خاک در رتبه‌های اول دنیا قرار دارد، افزود: برآوردها نشان می‌دهد که به طور میانگین ۲ میلیارد تن در سال فرسایش خاک در کشور داریم و با سیلی که اواخر سال جاری در کشور رخ داد، ۳ تا ۴ میلیارد متر مکعب خاک از دست دادیم؛ خاکی که ۳ تا ۴ میلیون سال به طول انجامید تا تشکیل شود.

روش‌های تثبیت خاک

دبیر کارگروه فرسایش و حفاظت خاک در ستاد توسعه فناوری‌های آب، خشکسالی، فرسایش و محیط زیست، با بیان اینکه برای تثبیت کانون‌های ریزگرد به غیر مالچ پاشی باید اقدامات دیگری مانند محدود کردن چرای دام در مراتع انجام شود، افزود: در حال حاضر مطالعات وسیعی در زمینه مالچ‌های زیستی و رسی که می‌تواند جایگزین مالچ‌های نفتی شود و دوستدار محیط زیست نیز هستند، انجام شده است؛ ولی تاکنون دو مالچ زیستی تولید شده مورد تایید قرار گرفته‌اند.

وی از اجرایی شدن پایلوت این دو مالچ زیستی در استان‌های سیستان و بلوچستان و اصفهان خبر داد و یادآور شد: در سطح ۲۰۰ هکتار در منطقه “زهک” استان سیستان و بلوچستان اجرا شده است و بر روی کامل‌تر شدن این مالچ مطالعات آن ادامه دارد.

گرجی با بیان اینکه تاکنون صدها نمونه مالچ زیستی به این ستاد ارسال شده است، گفت: پایلوت‌های این مالچ‌ها اجرایی شده است که به دلایل مختلفی همچون پایداری پایین و یا دارا بودن چالش‌های زیست محیطی رد شدند و مالچ رسی که در حال حاضر به آن رسیده‌ایم، از ۵ سال گذشته مطالعه در این باره شروع شده است.

بادشکن‌های زیستی

این محقق استفاده از بادشکن‌های زیستی را برای حفاظت از جاده‌ها و حفاظت از مزارع در برابر طوفان‌های شن و گرد و غبار دانست و خاطر نشان کرد: برای تثبیت کانون‌های گرد و غبار اطراف دریاچه ارومیه در وسعت ۶۰۰ هکتاری این بادشکن‌های زیستی و غیر زیستی استفاده شد که در کاهش طوفان‌های گرد و غبار مؤثر بوده است.

وی بادشکن‌های زیستی را درختان دانست و گفت: با توجه به نتایج خوبی که کسب شد، استفاده از این بادشکن‌ها یکی از دستور کارهای ستاد احیای دریاچه ارومیه برای توسعه اراضی حاشیه این دریاچه قرار گرفته است.

منبع خبر:

https://www.isna.ir/news/98100301792