روند ثابت بیابان‌زایی در اصفهان/عامل تشدید کننده نداریم

بیابان‌زایی یکی از مهم‌ترین معضلات زیست محیطی کشور است که بر اثر فعالیت انسانی و تغییر اقلیم پدید می‌آید اما در استان اصفهان دومین عامل در روند پیش روی بیابان نقش موثرتری داشته است.‌

به گزارش خبرنگار ایمنا، طبق تعریف کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی به تخریب سرزمین در مناطق خشک و نیمه‌خشک بر اثر فعالیت‌های انسانی و تغییرات اقلیمی که منجر به «کاهش توان تولید اراضی» می‌شود، بیابان‌زایی گفته می‌شود.

ایران با مساحتی نزدیک به ۱۶۴ میلیون هکتار به‌رغم برخورداری از تنوع اقلیمی، در کمربند خشک جهان قرار دارد. برپایه آمارها حدود ۶۱ درصد از مساحت این کشور اقلیم خشک و فراخشک دارد و ۳.۰۸ درصد مناطق بیابانی جهان را در خود جای داده است.

کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی سازمان ملل متحد برای مبارزه با این پدیده در کشورهای درگیر، ۱۷ ژوئن ۱۹۹۴ به تصویب رسید و این روز برابر با (۲۷-۲۸ خرداد) روز جهانی مقابله با بیابان‌زایی و خشکسالی نامگذاری شد؛ ایران به دلیل شرایط ویژه سومین کشور امضا کننده این کنوانسیون بوده است.

به گفته خسرو شهبازی، رئیس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور ۳۲ میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار از اراضی ایران در وضعیت بیابانی است و حدود ۱۰۰ میلیون هکتار از اراضی کشور نیز براثر فرسایش بادی، آبی، شوری‌زایی و تخریب فیزیکی، شیمیایی خاک در معرض بیابانی شدن قرار دارند.

بیش از ۲۰ میلیون هکتار از اراضی کشور در ۲۲ استان تحت فرسایش بادی بوده و از این مقدار ۷.۷ میلیون هکتار جزء کانون‌های بحرانی فرسایش بادی هستند. این مناطق در استان‌هایی چون سیستان و بلوچستان، سمنان، کرمان، اصفهان، مرکزی، ایلام، خوزستان، خراسان رضوی، خراسان جنوبی و خراسان شمالی قرار دارند.

۱۲۴ میلیارد تومان خسارت سالانه فرسایش بادی در استان اصفهان

در این پیوند حسینعلی نریمانی رئیس اداره امور بیابان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان در گفت و گو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: براساس مطالعات انجام شده در سال ۹۸، یک میلیون و ۹۲ هزار هکتار کانون فرسایش بادی در استان اصفهان وجود دارد که سالانه ۱۲۴ میلیارد تومان به منابع زیستی و اقتصادی این استان خسارت می‌زند.

وی با این توضیح که کانون‌های فرسایش بادی، مناطق فاقد پوشش گیاهی هستند که با وزش باد بیش از چهار متر بر ثانیه گرد و خاک ایجاد می‌کنند، خاطرنشان کرد: ۱۶ کانون فرسایش بادی در هشت شهرستان آران و بیدگل، اردستان، اصفهان، برخوار، خوروبیابانک، نطنز، نائین و کاشان شناسایی شده اند.

نریمانی با اشاره به وجود سه میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار اراضی بیابانی در استان اصفهان، اضافه کرد: نزدیک به ۶۵۰ هزار هکتار از این اراضی بیابانی، تپه‌های ماسه‌ای بادی است که در ۵۲ سال گذشته برای کنترل آن ۳۰ هزار هکتار مالچ‌پاشی و در کنار آن نهال کاری و بذرپاشی شده است.

رئیس اداره امور بیابان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان بیان کرد: طرح مقابله با بیابان زایی از سال ۱۳۴۷ در منطقه امامزاده آقا علی عباس نطنز در استان اصفهان آغاز شد و از آن سال تاکنون بیش از ۳۰۷ هزار هکتار جنگل دست کاشت در اراضی بیابانی استان ایجاد شده است.

وی ادامه داد: اجرای این طرح در سطح استان اصفهان از نظر اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی تأثیر بسزایی داشته که به حفظ بیش از ۷۰۰ کیلومتر جاده مواصلاتی، دو فرودگاه، راه آهن و ۳۸ هزار هکتار از اراضی کشاورزی در پناه جنگل‌ها و تاغ‌زارها اشاره کرد.

روند بیابان‌زایی در اصفهان ثابت است

وی همچنین به اقدامات پیشگیرانه از بیابان‌زایی در سال ۹۸ اشاره و اظهار کرد: سال گذشته از محل صندوق توسعه ملی ۱۹ میلیارد تومان برای مقابله با انتشار گرد و غبار و ۲۴ میلیارد تومان برای مالچ پاشی اعتبار اختصاص یافت.

نریمانی افزود: طرح مقابله با انتشار گرد و غبار سال گذشته در هشت شهرستان اجرا شد و در مجموع یک هزار و ۴۸۰ هکتار نهال کاری، یک هزار و ۹۵۰ هکتار مراقبت و آبیاری، یک هزار و ۶۰۰ هکتار مدیریت روان آب، سه هزار و ۱۰۰ هکتار قُرُق، پنج هزار و ۷۰۰ هکتار مدیریت چرای دام، ۵۰ کیلومتر بادشکن غیر زنده، ۱۵ کیلومتر تله رسوب گیر و ۲۹۵ هکتار عملیات مالچ پاشی در این مناطق انجام شد.

رئیس اداره امور بیابان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان با بیان اینکه عوامل طبیعی و انسانی بر تشدید بیابان‌زایی اثرگذار است، گفت: بهره برداری غیراصولی از معادن، برداشت بیش از حد منابع آب زیرزمینی و چرای بی رویه دام در مراتع از جمله عوامل انسانی و تغییر اقلیم عامل طبیعی مؤثر بر پیش روی بیابان است.

نریمانی با بیان اینکه روند بیابان‌زایی در اصفهان ثابت است، اظهار کرد: عامل محرک و تشدید کننده این پدیده را اکنون در استان نداریم با وجود این تأثیر تغییر اقلیم و عامل طبیعی بیش از فعالیت‌های انسانی بر افزایش بیابان‌زایی در استان اصفهان نقش دارد.

ظرفیت گردشگری و تأمین انرژی بیابان‌ها مورد توجه قرار گیرد

وی با تاکید بر اینکه بیابان‌های طبیعی دارای ظرفیت‌های فراوان و ارزشمندی هستند، ادامه داد: بیابان‌ها منابع غنی از کانی‌ها، فلزات و مواد معدنی اند و ظرفیت گردشگری و تأمین انرژی گرمایی دارند که در کشورمان هنوز استفاده نشده است.

نریمانی با بیان اینکه استفاده از ظرفیت‌های خوب بیابان‌ها نیازمند حمایت و کمک دولت است، گفت: اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان در سال‌های اخیر از بهره‌برداری ظرفیت گردشگری در بیابان‌ها حمایت کرده و در چند شهرستان نیز از این ظرفیت استفاده شده است.

وی همچنین به برنامه‌های مقابله با بیابان‌زایی در سال جاری اشاره و خاطرنشان کرد: آئین نامه مقابله با انتشار گرد و غبار کشور سال ۹۵ تصویب و براساس آن مقرر شد سازمان حفاظت محیط زیست با همکاری سازمان جنگل‌ها و مراتع و آبخیزداری و هواشناسی کشور کانون‌های گرد و غبار را منشأیابی کنند؛ مطالعات این طرح به تازگی پایان یافته اما هنوز به ما دستورالعملی ابلاغ نشده است از این رو منبع طرح مطالعاتی ما پروژه کشوری مقابله با کانون‌های گرد و غبار است که پس از ابلاغ اقدامات پیشگیرانه، اصلاحی، احیایی و مدیریتی تعریف می‌شود و همه به رعایت آن ملزم خواهند شد.‌

منبع خبر:

https://www.imna.ir/news/428558

۵۵۰ هکتار از اراضی آران و بیدگل بیابان‌زدایی شد

کاشان- ایرنا- رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری آران و بیدگل گفت: طرح بیابان‌زدایی در ۵۵۰ هکتار از اراضی این شهرستان با اختصاص ۴۰۰ میلیارد ریال اعتبار اجرا شده است.

رضا شفیعی در حاشیه بازدید مسوولان استانی از طرح مالچ‌پاشی نقاط کویری آران و بیدگل در گفت‌وگو با ایرنا افزود: این طرح بیابان‌زدایی از بهمن سال گذشته با نهال‌کاری و قلمه‌کاری در اراضی بیابانی بخش کویرات این شهرستان آغاز شد و با مالچ‌پاشی ادامه یافت که امروز به پایان رسید.

وی بیان کرد: با اجرای این طرح‌ها ۳۰۰ هکتار از ارضی بیابانی مالچ‌پاشی و نهال‌کاری شد و قلمه‌کاری نیز در سطح حدود ۲۵۰ هکتار از اراضی بیابانی شهرستان آران و بیدگل به اجرا درآمد.

رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری آران و بیدگل اضافه کرد: ۱۲ هزار و ۵۰۰ اصله درخت قره‌داغ در سطح ۱۰۰ هکتار در طرح نهال‌کاری و نزدیک به ۱۷ هزار اصله قلمه گیاه اسکنبیل در ۱۵۰ هکتار از اراضی بیابانی بخش کویرات این شهرستان در قالب طرح قلمه‌کاری کاشته شده است.

وی در پاسخ به انتقادها برای اجرای طرح مالچ‌پاشی اظهارداشت: آسیبی به پوشش گیاهی و مرتعی منطقه با اجرای این طرح وارد نشده است، به طوری که امروز از نزدیک شاهد سرسبزی مرتع و پوشش گیاهی منطقه پس از مالچ‌پاشی هستیم.

شفیعی با بیان اینکه منتقدان راهکار جایگزین مورد تایید کارشناسی ارایه دهند، تشریح کرد: مالچ‌پاشی به شکلی جلوی تبخیر آب را می‌گیرد، اجازه پایین رفتن آب را هم می‌دهد و به شکلی به تثبیت پوشش گیاهی کمک می‌کند.

وی تصریح کرد: سه دسته عملیات احیایی، اصلاحی و پیشگیرانه برای مقابله با پدیده گرد و غبار در کشور صورت می‌گیرد که اولویت اصلی پیشگیرانه و اصلاحی است و در زمان ضرورت عملیات احیایی صورت می‌گیرد.

به گفته رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری آران و بیدگل، اجرای عملیات پیشگیرانه و اصلاحی در سال‌های گذشته در کشور و از جمله شهرستان آران‌وبیدگل، موجب کاهش محسوس روزهای گرد و غباری شده است.

وی تاکید کرد: عملیات مالچ‌پاشی که به عنوان آخرین کار در عملیات احیایی به شمار می‌رود، هدف نیست بلکه یک روشی است تا استقرار پوشش گیاهی صورت گیرد.

شفیعی ادامه داد: پوشش مالچ در کنار جلوگیری از حرکت ماسه و کمک به استقرار پوشش گیاهی، رطوبت را در خاک حفظ می‌کند و در اختیار پوشش گیاهی قرار می‌دهد.

وی افزود: تجربه سال‌های گذشته در اجرای طرح مالچ‌پاشی نشان می‌دهد که هرجا عملیات اجرا شده است، پوشش گیاهی آن حفظ شده و در مقابل در سایر مناطق به مرور شاهد کاهش پوشش گیاهی بوده‌ایم.

رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری آران و بیدگل یادآور شد: فعالیت‌های بیابان‌زدایی موجب رونق فعالیت‌های اقتصادی، کشاورزی و زیربنایی در این شهرستان شده است، چنان که در حال حاضر با حدود ۱۴ هزار هکتار زمین زیر کشت، رتبه نخست تولید پسته در استان اصفهان است.

حجت‌الله غلامی معاون عمرانی و سید حسن قاضی عسگر معاون اقتصادی استانداری اصفهان با همراهی محمدحسن شاملی مدیرکل منابع طبیعی استان و فرماندار آران و بیدگل از طرح جنگل‌های دست‌کاشت، طرح بند خاکی محمدآباد کویرات، باغ پسته ابوزیدآباد و طرح تله‌رسوبی دیدن کردند.

مساحت عرصه‌هایی بیابانی آران و بیدگل ۲۷۸ هزار هکتار و مهم‌ترین پدیده زمین ریخت‌شناسی آن وجود نوار ریگ بلند به طول ۹۰ کیلومتر با مساحت نزدیک به ۱۱۲ هزار هکتار است که در اولویت طرح‌های بیابان‌زدایی و تثبیت شن‌های روان قرار دارد.

شهرستان آران‌وبیدگل با جمعیت بیش از ۱۰۳ هزار نفر در فاصله نزدیک به ۲۱۵ کیلومتری شمال اصفهان واقع شده است.

منبع خبر:

https://www.irna.ir/news/83817042/

۲۷۰ هکتار از کویر ابوزیدآباد مالچ پاشی شد

رئیس اداره امور بیابان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان از اجرای عملیات مالچ پاشی در سطح ۲۷۰ هکتار از مناطق اولویت دار کویر ابوزیدآباد شهرستان آران و بیدگل خبر داد و گفت: این پروژه به مدت یک هفته دیگر ادامه می یابد.

حسینعلی نریمانی در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه عملیات مالچ پاشی از ابتدای ماه اردیبهشت تاکنون در سطح ۲۷۰ هکتار از عرصه‌های بیابانی ابوزیدآباد شهرستان آران و بیدگل اجرا شده است، اظهار کرد: این پروژه قرار بود در دهه نخست ماه خرداد به پایان برسد اما به دلیل فراهم نشدن محصول (مالچ) از سوی پالایشگاه، عملیات به مدت یک هفته دیگر در سطح ۸۰ هکتار ادامه می‌یابد.

وی با بیان اینکه پروژه بر اساس مطالعات و برنامه ریزی اولیه در سطح ۵۰۰ هکتار در مناطق اولویت دار کویری باید اجرا می‌شد، افزود: سطح مصوب برای مالچ پاشی در استان اصفهان پنج هزار هکتار از عرصه‌های بیابانی و تپه‌های ماسه‌ای شهرستان آران و بیدگل بوده است اما طبق مطالعات مناطق اولویت دار در سطح ۵۰۰ هکتار شناسایی شد و در زمان حاضر اجرای مالچ پاشی در سطحی بین ۳۵۰ تا ۴۰۰ هکتار کفایت می‌کند، نهال‌ها سبز و خاک تثبیت خواهد شد.

رئیس اداره امور بیابان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان با بیان اینکه اکنون پروژه جدید مالچ پاشی در دستور کار این استان نیست، خاطرنشان کرد: اجرای هرگونه پروژه جدید در سطح استان به بررسی و مطالعات نیاز دارد.

بیش از سه میلیون هکتار، معادل ۳۰ درصد از سطح استان اصفهان اراضی بیابانی و شن زار است که به طور عمده در مناطق شمالی و شرقی این استان قرار دارد؛ در این اراضی ۱۶ کانون بحرانی فرسایش بادی در سطح بیش از ۱۰ هزار هکتار شناسایی شده و دولت برای اجرای طرح‌های بیابان زدایی، نهال کاری و مالچ پاشی ۴۰ میلیارد تومان در سال ۹۸ برای این استان اختصاص داده بود.

پروژه مالچ پاشی در ابوزید آباد شهرستان آران و بیدگل با اعتبار ۲۴ میلیارد و ۵۰۰ هزار تومان و با مجوز از سازمان حفاظت محیط زیست در حال اجرا است.

این پروژه در راستای اجرای طرح کشوری بیابان زدایی در ۹ استان درگیر با پدیده گرد و غبار است که مجلس شورای اسلامی خرداد ۹۸ از محل قانون بودجه ۶۶۰ میلیارد تومان برای آن تصویب کرد.

منبع خبر:

https://www.imna.ir/news/427177

گرد و غبار با منشا داخلی مخرب‌تر است

یک کارشناس حوزه گرد و غبار ضمن بیان اینکه گرد و غبار همیشه یک پدیده درون مرزی نیست، گفت: یکی راهکار مقابله با گرد و غبار تعامل با کشورهای اطراف است.

ضیاالدین شعاعی در گفت و گو با ایسنا، درباره منشاهای ایجاد گرد و غبار در کشور گقت: تقریبا هفت سالی از تشکیل ستاد ملی مقابله با گرد و غبار می‌گذرد و به‌نظر می‌رسد که ظرف این مدت منشاهای گرد و غبار شناخته شده‌اند اما اینکه این‌ منشاها کی فعال می‌شوند و چگونه فعال می‌شوند بستگی به میزان بارندگی و ذخیره آب در تالاب‌ها دارد و تعداد دفعات خیزش، شدت و محل وقوع گرد و غبار دقیقا تابع الگوی بارشی سال گذشته است.

وی ادامه داد: بخشی از گرد و غبار شرق کشور مربوط به کف تالاب هامون است که متاسفانه ۱۰ تا ۱۵ سال خشک شده بود اما در سال جاری خوشبختانه آب خوبی گرفته است بنابراین هامون منشا گرد و غبار سال جاری نیست اما رودخانه‌های بالادست مانند رودخانه‌ فراه و دهانه هنوز منشا گرد و غبار منطقه مرزی ایران و افغانستان هستند و این در حقیقت تهدیدی برای منطقه است.

مدیر سابق ستاد ملی مقابله با گرد و غبار اضافه کرد: تالاب‌های شادگان و هورالعظیم در اطراف اهواز نیز می‌توانند منشا گرد و غبار باشند اما اینکه این‌ها کی فعال می‌شوند و چگونه فعال می‌شوند بستگی به میزان بارندگی و ذخیره آب در آن‌ها دارد.

وی افزود: اگر ما از سال ۹۲ تا کنون نوسانات و شدت و ضعف گرد و غبار را تحلیل کنیم، خواهیم دید در سال‌هایی که خشکسالی بسیار شدید بوده و آبی داخل تالاب‌ها انبار نشده است و یا بارش‌های صورت گرفته در سدهای بالادست کنترل شده و حق‌آبه‌ها داده نشده است تعداد دفعاتی که با پدیده گرد و غبار در کشور مواجه شده‌ایم، بیشتر بوده‌ است. معمولا سال‌هایی که حق‌آبه تالاب جازموریان در جنوب کرمان رها نمی‌شود یا بارشی در آن مناطق صورت نمی‌گیرد این تالاب به منشا گرد و غبار مرکز ایران تبدیل می‌شود و شاید سوء مدیریت‌های ما در طول ده‌ها سال گذشته باعث شد که در دهه ۸۰ یعنی از ۱۰، ۱۵ سال پیش به این طرف، گرد و غبار به یک معضل اجتماعی و جدی در کشور تبدیل شود.

این عضو هیئت علمی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری کشور در پاسخ به این پرسش ایسنا که چند درصد از منشاهای گرد و غبار کشور داخلی و چند درصد خارجی هستند، اظهارکرد: با توجه تعداد حوادث گرد و غبار رخ داده در کشور باید گفت تعداد یا درصد طوفان‌های گرد و غبار که منشا خارجی دارند بیشتر از کانون‌های داخلی بوده است و استان‌های غرب کشور بیشتر تحت تاثیر گرد و غباری قرار گرفته‌اند که از شرق سوریه و غرب عراق بلند می‌شود و به سمت کشور می‌آید.

گرد و غبار با منشا داخلی مخرب‌تر است

وی در ادامه گفت: اما به لحاظ اینکه چند درصد از منشاهای گرد و غبار آسیب بیشتری وارد می‌کنند؛ یعنی درصد آسیب از کدام منشا بیشتر است، تجربه ۴، ۵ ساله ما نشان می‌دهد منشا گرد و غبار داخلی آسیب زنندگی‌ بیشتری نسبت به گرد و غبار با منشا خارجی دارد. 

این کارشناس حوزه گرد و غبار توضیح داد: طوفان های گرد و غبار با  منشاهای داخلی مانند هندیجان، جاده حمیدیه در جنوب اهواز چون به شهرها و نقاط مسکونی نزدیک هستند ، باعث می‌شوند گرد و غبار بیشتری بلند شود و ذرات گرد و غبار تنوع بیشتری از دانه ریز تا دانه درشت داشته باشد و در برخی موارد می‌توانند موجب رخداد حوادثی مانند قطعی برق اهواز شوند. به همین دلیل گرد و غبار آسیب زننده و پرخسارت ما معمولا منشا داخلی دارد ولی تعداد آن کم است.

شعاعی با اشاره به اینکه براساس آمارهای بارش‌ در کشور امسال برخی از استان‌های پر بارش ما دچار کمبود بارش هستند و بالعکس استان‌هایی مانند سیستان و بلوچستان در بخش پر بارش قرار گرفته‌اند، اظهار کرد: میزان کم بارشی و پر بارشی یک عدد نسبی است و نسبت به بارش‌هایی که آن مناطق و استان‌ها در گذشته داشته‌اند، سنجیده می‌شود بنابراین نمی‌توان قضاوت کرد که در سال‌های آینده گرد و غبار خواهیم داشت یا خیر؟

تعامل با کشورهای همسایه،یکی از راهکارهای مقابله با گرد و غبار

وی اضافه کرد: ممکن است در سال‌هایی با آبگیری برخی تالاب‌ها گرد و غبار نداشته باشیم مانند آبگرفتگی هامون که امسال وضعیت آن نسبتا خوب است، در نتیجه گرد و غبار زابل و زاهدان را نداشته باشیم. به‌همین دلیل باور ما در ستاد مقابله با گرد و غبار در سال‌های قبل این بود که راهکار مقابله با گرد و غبار تعامل با کشورهای اطراف است چراکه گرد و غبار همیشه یک پدیده درون مرزی نیست.

راهکارهای مدیریت کانون های داخلی گرد و غبار

این کارشناس حوزه گرد و غبار در پاسخ به این پرسش ایسنا که منشا و کانون‌های داخلی گرد و غبار کشور را چگونه باید مدیریت کرد، گفت: تعداد دفعات وقوع طوفان گرد و غبار تابع بارش است و اگر بارش خوبی صورت بگیرد و زمین‌ها رطوبت بگیرند، گرد و غبار تسکین پیدا می‌کند. کمتر اتفاق می افتد اما در مناطقی که به‌دلیل نبود پوشش گیاهی با ورود به فصل بهار و اوایل تابستان این رطوبت تبخیر می‌شود و زمین مستعد گرد و غبار می‌شود می‌توانیم به نوعی با مدیریت پوشش گیاهی و مدیریت چرا و حفظ رطوبت به شکل‌های مختلف وقوع گرد و غبار در آن سال را یا کنترل کنیم یا شدت آن را به حداقل برسانیم.

 وی افزود: در مدیریت ‌گرد و غباری که منشا آن تالاب‌ها هستند باید حق آبه تالاب‌ها را جدی بگیریم و وزارت نیرو باید باور کند که تالاب‌ها اکوسیستم‌های زنده هستند و لازم است حق‌آبه آن‌ها را رها کند تا در تالاب‌ها رطوبت ایجاد شود و بدین ترتیب مانع وقوع گرد و غبار شوند.

 این کارشناس حوزه گرد و غبار ادامه داد: در برخی موارد نیز مدیریت تالاب در اختیار ما نیست مانند تالاب هامون که بخش بزرگ آن در کشور افغانستان قرار دارد و به‌دلیل اینکه آن‌ها نیز بر حق‌آبه آن ادعاهایی دارد تعامل با این کشور مشکل است اما ما معتقد هستیم که تالاب‌ هامون یک تالاب بین‌المللی است و باید احیای آن در دستور کار هر دو کشور قرار گیرد و با افزایش تعاملات بین‌المللی سالانه یک حداقل آبی وارد این تالاب شود تا مانع از تبدیل آن به منشا گرد و غبار باشد اما به‌طور کلی کنترل گرد و غبار با مدیریت منابع آب، مدیریت رطوبت و مدیریت پوشش گیاهی ممکن است.
شعاعی درباره مدیریت منشاهای خارجی گرد و غبار گفت: ما کارهایی را در سال ۹۲ شروع و در سال ۹۳ اجلاس جهانی گرد و غبار را با تلاش خود و تصویب مجمع عمومی سازمان ملل در ایران برگزار کردیم و کشورهای منطقه در این جلسه شرکت کردند اما کشورهای عربی به لحاظ مسائل سیاسی خیلی از تشریک مساعی در منطقه استقبال نمی‌کنند.

اقدامات انجام شده برای مقابله با منشاهای خارجی گرد و غبار

وی با اشاره به برخی منشاهای خارجی گرد و غبار اظهار کرد: در سوریه و عراق ما منشاهای گرد و غبار متعددی داریم که استان‌های غربی ما را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

این کارشناس حوزه گرد و غبار اضافه کرد: آن زمان پیشنهاد کردیم یک تشکلی برای دفتر ستاد مقابله با گرد و غبار در منطقه تشکیل دهیم و ما در ایران اعلام کردیم که یکی دو سال اول میزبانی این دفتر را برعهده می گیریم تا کشورها برای دو هدف دورهم جمع شوند؛ نخست اینکه برخی از کشورها اشراف، اطلاعات و علم کافی برای شناخت و مقابله با گرد و غبار نداشتند و این دور هم بودن کمک می‌کرد این تجارب منتقل شود و کشورها توانمندسازی شوند. علاوه بر آن این دور هم بودن کمک می‌کرد تا صندوقی در منطقه تشکیل شود تا با کمک‌ها و حمایت‌های ساختارهای جهانی و کشورهای غنی منطقه بتوانیم از اعتبارات بین‌الملل این صندوق به کشورهای منطقه که نوان مالی لازم را نداشتند برای مقابله با منشا گرد و غبار کمک کنیم.

وی اضافه کرد: اما متاسفانه یک سری مسائل داخلی مانند تغییر مدیریت در سازمان حفاظت محیط زیست و عدم استقبال کشورهای منطقه مانند مقاومت ترکیه در شکل‌گیری دفتر تهران این کار را به تعویق انداخت و این موضوع نیاز داشت پیگیری شود اما نمی‌دانم تا این لحظه مدیریت جدید سازمان حفاظت محیط زیست چقدر این کار را جدی گرفته است. 

این عضو هیئت علمی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری کشور با اشاره به اینکه بحث‌های مدیریتی در کنترل گرد و غبار بسیار مهم هستند گفت: دفتر سازمان ملل تهران و دفتر UNDP (برنامه عمران ملل متحد) در شهر نایروبی پایتخت کنیا، در تشکیل جلسات مشترک کمک‌های زیادی به ما کرد اما کشورهایی مانند ترکیه که در کنترل آب دجله و فرات پروژه‌های گاپ را اجرا کرده‌اند خیلی علاقه‌مند به شکل‌گیری این نشست‌ها نبودند چراکه یکی از مباحث این نشست‌ها، مدیریت آب بود و این موضوع به طور مستقیم متوجه آب‌های مرزی و حق‌آبه کشورهای منطقه بود. به نظر من تعاملات منطقه‌ای لازم است منتهی به این نتیجه رسیده‌ام که به لحاظ ساختار سیاسی منطقه این تعاملات باید زیر نظر یکی از ساختارهای بین‌المللی و سازمان ملل شکل بگیرد و با قدرت پیگیری شود تا کشورها مکلف به انجام یک سری از کارها شوند تا معضل گرد و غبار کمی تسکین پیدا کند.

 نهال‌کاری در کاهش گرد و غبار موثر است اما…

شعاعی درپاسخ به این پرسش ایسنا که آیا طرح‌های نهال کاری تاثیری در کاهش گرد و غبار دارند، گفت: به طور قطع نهال‌کاری بر کاهش گرد و غبار تاثیر دارد و نهال‌کاری پدیده‌ای است که اولا سرعت شکن باد است و ثانیا در اطراف نهال کاشته شده پوشش گیاهی شکل می‌گیرد اما تجربه نشان داده است که کاشت نهال و آبیاری آن با هزینه‌های هنگفت به‌دلیل عدم استمرار اعتباراتی که سالانه به آن تخصیص داده می‌شود بعد از گذشت چند سال با شکست روبه‌رو می‌شوند و تاکنون عملا موفق نبوده است. طرح‌هایی در خوزستان داریم که ۸۵ درصد نهال‌ها دچار خشکیدگی شدند و عملا هزینه هدر رفته است. 

توصیه های پژوهشکده آبخیزداری برای مقابله با گرد و غبار

وی ادامه داد: بر همین اساس توصیه ما در پژوهشکده آبخیزداری این است که باید با اتخاذ روش‌های ارزانی مانند پخش سیلاب، آبخوان‌داری، ایجاد پوشش‌های گیاهی یکساله و چندساله و استفاده از رطوبت زمین در زمان‌های بارندگی می‌توانیم این عرصه‌ها را به عرصه‌های تولیدی و عرصه‌های غیر مستعد برای تولید گرد و غبار تبدیل کنیم. 

شعاعی اضافه کرد: عرصه‌هایی داریم که با آموزش مردم و به کمک‌ روش‌های ارزان در زمانی که باران و برف می بارد با ایجاد شیارهایی در زمین و ذخیره رطوبت واقعا توانسته تیم بدون پرداخت هزینه‌های سنگین برای آبیاری پوشش گیاهی طبیعی ایجاد کنیم. ما توصیه‌مان این است که مدیریت جامعی در این عرصه‌ها باید صورت گیرد و بهره‌گیری از روش‌های مختلف آبخیزداری و آبخوانداری و روش‌های سنتی نهال‌کاری در برخی مناطق که اقلیم آنها مساعد است می‌تواند جوابگو باشد.

مالچ‌پاشی آری یا نه؟ 

این عضو هیئت علمی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری کشور درباره استفاده از مالچ برای تثبیت شن‌های روان گفت: مالچ پاشی یک واژه عمومی‌است و زمانی از این واژه استفاده می‌شود که یک چسباننده‌ای را در خاک بپاشیم تا باعث شود دانه‌های خاک به هم بچسبند و اصطلاحا مالچین و چسبندگی صورت گیرد. مالچ به معنای عام آن در دنیا، مالچ‌هایی هستند که مواد آلاینده ندارند، پلیمری هستند، مواد مونومر ( مونومر یک مولکول است که واحد اصلی برای پلیمرها را تشکیل می دهد) کمی دارند و با استانداردهای خاصی ساخته می‌شوند، طبیعتا استفاده از این نوع مالچ‌ها می‌تواند در محیط زیست توصیه شود چراکه این نوع مالچ‌ها نسبت به مالچ‌های نفتی آسیب کمتری به طبیعت وارد می‌کند. 

این کارشناس حوزه گرد و غبار ادامه داد: آنچه در ایران به عنوان مالچ مرسوم است همان قیر رقیقی که است که به آن مالچ نفتی گفته می‌شود و از قدیم ماشین‌آلات سنگین و خاصی برای آن طراحی شده بود که این مالچ را گرم کند و بتواند در بیابان با نازل‌های پرفشار پاشیده شود. مالچ نفتی طبیعتا آروماتیک‌های متعدد و مواد سمی دارد که وقتی پاشیده می‌شود تقریبا همه جانورانی که روی زمین و زیر زمین زندگی می کنند را در معرض تهدید قرار می‌گیرند. از این رو باید بررسی کنیم که با استفاده از مالچ نفتی چه چیزی را فدای چه می‌کنیم؟ یعنی در مقایسه سود و زیان این کار در مناطقی مانند سیستان و بلوچستان که عملا حرکت ماسه‌ها، روستاها را دفن می‌کند مجبور باشیم با مالچ نفتی تپه‌ها را تثبیت کنیم و روستا ها را نجات دهیم.

شعاعی تصریح کرد: می‌توان گفت که مالچ پاشی در آن مناطق موثر است اما اگر در مناطقی بتوانیم از راهکارهای بهتر و دوستدار محیط زیست استفاده کنیم و در استان‌هایی مانند خوزستان با تمهیداتی بارش‌های پاییزه آن منطقه را مدیریت کنیم تا به جای اینکه آب با ورود به رودخانه‌ها از دسترس خارج شود آن را با ایجاد طرح‌های آبخیزداری و آبخوان‌داری در سطح عرصه‌ها پخش کنیم طبیعتا آن‌جا مالچ پاشی یک روش محکومی است چراکه به هر حال مالچ به لحاظ ترکیباتی که دارد به محیط زیست آسیب می‌زند بنابراین بهتر است از آن استفاده نشود. پاسخ به این سوال که آیا استفاده از مالچ خوب است یا بد منوط به این است که چه نوع مالچی، در چه مناطقی و با چه اهدافی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تاثیر جنگهای منطقه بر تشدید گرد و غبار

وی در پاسخ به این پرسش که جنگ‌های منطقه چقدر در تداوم گرد و غبار تاثیر دارند، اظهار کرد: من شخصا روی این موضوع کار کرده‌ام و میزان خیزش گرد و غبار را با مسئله جنگ مقایسه‌ کردم و شواهد خیلی تایید کننده‌ای در تاثیر جنگ‌ها بر گرد و غبار در مقیاس منطقه‌ای وجود ندارد اما در مناطقی که نیروهای نظامی خاکرریز زدند و براثر حرکت تانک‌ها دشت را بر هم ریختند و پوشش گیاهی را از بین بردند، شواهدی موجود است که شدت گرد و غبار در این مناطق به‌دلیل اینکه در معرض فعل و انفعالات نظامی بوده‌اند بالاتر بوده است اما در این مورد گزارش دقیقی هنوز منتشر نشده است با این حال استدلال و منطق علمی تایید می کند که ایجاد ترافیک و تغییر در چسبندگی خاک دشتی که به صورت طبیعی محکم و تثبیت شده است می‌تواند در تشدید گرد و غبار موثر باشد.

میزان تأثیرگذاری مقدار اعتبارات تخصیص داده شده بر مقابله با گرد و غبار

شعاعی در پایان درباره تاثیر میزان اعتبارات تخصیص داده شد بر  مقابله با گرد و غبار گفت: اعتبار و میزان اعتبار تعیین کننده نیست بلکه ‌مدیریت و برنامه‌هایی که می‌توان با مشارکت مردم و با استفاده از توانمندی‌های داخلی انجام داد مهم است،. لذا ممکن است اعتبارات سنگین را با روش‌های سنتی و رایج هزینه کرد و هیچ نتیجه‌ای نگرفت و در عین حال می‌توان با اعتبارات کمتر، با بسیج مردم و با استفاده از مشارکت مردمی طرح‌هایی را اجرا کرد که اعتبارات زیادی لازم ندارد اما می‌تواند در کنترل گرد و غبار  موثر باشد.

منبع خبر:

https://www.isna.ir/news/99023022105

استفاده از سرباره فولادسازی برای کنترل فرسایش بادی و آلودگی هوا

با ارایه طرحی از دانش آموخته دانشگاه صنعتی اصفهان در سال ۱۳۹۱ امکان کنترل فرسايش بادي و آلودگی هوا، در يکي از بحراني ترين کانون هاي فرسايش بادي در استان اصفهان با استفاده از سرباره فولادسازي بررسی شد.
 
مهندس صفایی با اشاره به این که فرسايش بادي از مهمترين فرآیندهای تخريب و هدر رفت خاک در مناطق خشک و نيمه خشک به شمار مي رود گفت: براي افزايش پايداري سطح خاک و به منظور حفاظت خاک در مقابل فرسايش بادی، علاوه بر پوشش گياهي و بقاياي آن مي توان از پوشش هاي مصنوعي نيز استفاده نمود.
 
وی با اشاره به این که مواد زائد ارزان کارخانه هاي صنعتي از جمله همین پوشش هاي مصنوعي هستند افزود: برای این هدف سرباره فولادسازي که يک فرآورده جنبي صنايع آهن و فولاد محسوب می شود و به مقدار زياد در اصفهان توليد می گردد مورد بررسی قرار گرفته است.
 
وی اظهار نمود که جهت کنترل و مهار فرآيندهاي فرسايش بادي و طوفان های گرد و غبار در استان اصفهان، می توان از سرباره فولاد­سازي با تعيين بهترين ترکيب از این ماده به عنوان مالچ استفاده نمود و به همین دلیل استفاده از سرباره جهت جلوگیری از ایجاد طوفان های گرد و غبار از جمله اهداف اصلی این طرح در نظر گرفته شد.
 
صفایی گفت: در اين تحقيق، امکان استفاده از سرباره فولادسازي مجتمع فولاد مبارکه به عنوان مالچ جهت کنترل فرسايش بادي رسوبات منطقه دشت سگزي اصفهان که يکي از بحراني ترين کانون هاي فرسايش بادي در شرق استان است پرداخته شد.
 
وی با تاکید بر این که سرباره های فولادسازي حاوي مواد و ترکيبات با ارزشي است افزود: در این طرح مناسب ترين ترکيب درصد سطح پوشش، دانه بندي و ضخامت مالچ سرباره و همين طور تأثير آن بر به تله اندازي و تجمع ذرات فرسايش يافته بادي نیز مورد مطالعه قرار گرفت.
 
دانش آموخته رشته بیابان زدایی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان با اشاره به توانایی کنترل فرسایش بادی که نتیجه افزایش زبری سطح خاک و ایجاد پوشش مناسب توسط مالچ سرباره است گفت: با افزايش درصد مساحت پوشش، اندازه و دانه بندي مالچ سرباره ميزان هدر رفت خاک کاهش می یابد.
 
صفایی گفت: مالچ پاشی سرباره همانند مالچ سنگریزه ای بصورت دستی قابل انجام است و دارای کمترین هزینه نسبت به دیگر نوع مالچ پاشی ها از جمله مالچ نفتی می باشد.
 
مهندس صفایی با ارایه نتايج به دست آمده از تأثير سرباره در به تله انداختن ذرات فرسايش يافته بادي،دسترسی فراوان و قیمت ارزان مالچ سرباره و تامین عناصر مورد نیاز گیاهان مناطق خشک از جمله آهن، فسفر و منیزیم را از مهمترین مزیت های این طرح عنوان کرد.
 
گفتنی است احمدرضا صفایی پایان نامه خود را با عنوان ” تعيين بهترين ترکيب سرباره فولاد­سازي (فولاد مبارکه) به عنوان مالچ جهت تثبيت رسوبات فرسايش يافته بادي در خاک­هاي منطقه شرق اصفهان” با راهنمایی دکتر حمیدرضا کریم زاده و مشاوره دکتر مصطفي ترکش اصفهاني و مهندس فرزاد روحانی در دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان ارایه نمود.

منبع خبر:

https://news.iut.ac.ir/content/

اختصاص ۱۹۰ میلیارد تومان برای مالچ پاشی در سیستان و بلوچستان

مالچ

زاهدان- ایرنا- استاندار سیستان و بلوچستان گفت: همزمان با سفر وزیر جهاد کشاورزی به استان ۱۹۰ میلیارد تومان اعتبار به منظور مالچ پاشی سه هزار و ۳۰۰ هکتار از اراضی منطقه اختصاص یافت.

احمدعلی موهبتی در جمع خبرنگاران اظهارداشت: همچنین در سفر یک روزه وزیر جهاد کشاورزی به منطقه سیستان با اختصاص ۵۰ میلیارد تومان اعتبار جهت مالچ پاشی ۹۰۰ هکتار از اراضی این منطقه که کانون بحران گرد و غبار هستند موافقت شد.

 وی افزود: با توجه به بارش باران رحمت الهی و ورود آب از کشور افغانستان  پخش آب در ۱۴ هزار هکتار از اراضی شمال سیستان و بلوچستان که کانون گردوغبار بود انجام شده است.

 استاندار سیستان و بلوچستان خاطرنشان کرد: تا پایان سال مالی مجموعه پروژه‌های مورد بهره‌برداری استان در بخش بیابان زدایی به ۲۵۰ میلیارد تومان می‌رسد که بخشی از این پروژه‌ها در حال اجرا است.

به گزارش ایرنا، تداوم خشکسالی‌های ۲ دهه در سیستان و بلوچستان سبب افت آب‌های زیر زمینی و خشک شدن قنات‌های متعدد و در نتیجه از بین رفتن زیر ساخت‌های بخش کشاورزی و نابودی اکوسیستم طبیعی در سطح وسیعی از اراضی کشاورزی این استان شده است.

سیستان و بلوچستان با افزون‌ بر ۱۱ درصد از مساحت ایران به دلیل تنوع اقلیمی و وضعیت توپوگرافی رویشگاه گیاهان منحصر بفرد است به طوریکه از این گستره ۱۰.۵میلیون هکتار آن را مرتع، ۱.۲ میلیون هکتار جنگل و ۵.۶ میلیون هکتار را بیابان تشکیل می‌دهد.

منبع خبر:

https://www.irna.ir/news/83784573

نظر پروفسور پرویز کردوانی در استفاده از مالچ به منظور تثبیت زمین

به گزارش خبرنگار حوزه محیط زیست گروه اجتماعی باشگاه خبرنگاران جوان،یکی از بزرگترین معضلات کشور‌ها به ویژه در منطقه خاورمیانه پدیده گرد و غبار است که برای مهار آن از روش‌های مختلفی استفاده کرده اند، اما تاکنون هیچکدام از این راهکار‌ها نتوانسته است که حرکت این ماسه‌های روان را در مناطق خشک و بیابانی کشور‌های مختلف متوقف کند.

ایران نیز مانند کشور‌های خاورمیانه به خصوص کشور‌های جنوب خلیج فارس درگیر این پدیده خانمان سوز است چراکه با ایجاد این پدیده بسیاری از فعالیت‌های اجتماعی، اقتصادی و یا حتی مهاجرت در این مناطق افزایش می‌یابد و ایران برای مهار این پدیده میلیارد‌ها تومن هزینه کرده است، اما تا کنون این بودجه‌های کلان نیز نتوانسته اند از وقوع این پدیده جلوگیری کنند.

یکی از متداولترین روش‌های مهار پدیده گرد و غبار استفاده از ماده نفتی به نام مالچ است که سال‌های سال از آن استفاده شده است ، اما تاکنون نتیجه مطلوبی از آن نیز حاصل نشده به همین دلیل مسئولان از روش‌های دیگری همچون کاشت گیاهان مهاجم در مناطق بیابانی و خشک بهره بردند که نه تنها مشکل حل نشده است بلکه باعث شوری خاک منطقه و یا افزایش گرد و غبار در آن مناطق شده است.

پروفسور پرویز کردوانی پدر علم کویرشناسی در رابطه با استفاده از ماده مالچ نفتی برای تثبیت شن‌های روان اظهار کرد: هر روشی که از آن استفاده می‌شود باید ارزان، زودبازده و دائمی باشد. همچنین نباید محیط زیست را آلوده کند. این در حالی است که مالچ نفتی گران و با ارزش است، زمین را سیاه می‌کند و بد بو است و حرارت منطقه را بالا می‌برد و همین موضوع باعث می‌شود باد‌های منطقه به صورت گرم و بد بو باشد و همچنین موجب نابودی گیاهان و موجودات نیز می‌شود.

پروفسور کردوانی پدر کویرشناسی، هدف از مالچ پاشی تثبیت زمین دانست و گفت: بعد از مالچ‌پاشی، کار‌های بیولوژیک انجام می‌شود، چراکه بعد از گذشت زمانی کوتاه مالچ از بین می‌رود. حال به دلیل اینکه مالچ‌های غیرنفتی تنها چند ماه اثرگذار هستند، به همین دلیل تاکنون استفاده از این مالچ‌ها نتیجه بخش نبود.

بازهم سر و صدای مالچ های نفتی به گوش ماسه ها رسیده است/ گرد وغبارهایی که پایانی ندارند

وی با اشاره به روش‌های تثبیت شن و ماسه گفت: پیشنهاد من پاشش مالچ شنی- ماسه‌ای است. به این ترتیب که در تانکر‌ها مخلوطی از آب (۵۰ درصد)، رس (۳۵ درصد) و ماسه (۱۵ درصد) ترکیب و بتن شنی ماسه‌ای تولید و در کانون‌های شن و ماسه پاشیده شود.

کردوانی افزود: چند طرح زیستی در زمینه تولید مالچ‌های زیستی پلیمری از سوی شرکت‌های دانش بنیان اجرایی شده که برخی از آن‌ها به مدت ۶ ماه دوام دارند و از سوی دیگر این مالچ‌ها حاوی کلروکلیسیم هستند و رطوبت هوا را می‌گیرند، از این رو منجر به خشک شدن گیاه می‌شوند، ضمن آن که عمر مفید این مواد تا زمانی است که باران نبارد.

وی ادامه داد: پاشیدن مالچ نفتی به دلایلی چون: یک ماده نفتی است، برای تولید مالچ ابتدا نفت باید به قیر تبدیل شود که در این صورت نیاز به احداث کارخانه داریم، قیر سفت است که برای شل کردن آن در کارخانه از طریق ترکیب ۵۰ درصد آب، ۴۸ درصد قیر و ۲ درصد ماده ممزوج کننده این مشکل رفع می‌شود، نیاز به ماشین‌های مخصوص برای مالچ پاشی است، پس از پاشیدن به نظر می‌رسد که سراسر منطقه سوخته است، انتشار بوی نفت سوخته که برای سلامت مضر است، ضریب حرارتی را افزایش می‌دهد که باعث از بین رفتن حشرات و گیاهانی نظیر «دم گاوی» منطقه می‌شود، این ماده حاوی فلزات سنگین مانند سرب است، در صورتی که یکسان پاشیده نشود در مناطق دارای تپه‌های ماسه‌ای موجب سیلاب می‌شود و این اتفاقی است که در آران و بیدگل رخ داده بود، پس از ۳ سال اثر آن از بین می‌رود، خیانت به محیط زیست است.

حال با این تفاسیر می‌توان از ریگ به عنوان جایگزین مناسب ماده مالچ نفتی استفاده کرد، چراکه خوب، ارزان، ساده و دائمی است. ریگ اثر نابودی کمتری نسبت به مالچ نفتی دارد و همچنین استفاده از ریگ‌های رنگی می‌تواند عامل ایجاد فضای گردشگری در منطقه باشد.

بازهم سر و صدای مالچ های نفتی به گوش ماسه ها رسیده است/ گرد وغبارهایی که پایانی ندارند

کردوانی پدر کویرشناسی با بیان اینکه ریگ می‌تواند یک بار برای همیشه موجب تثبیت شن و ماسه شود، اظهار کرد: ریگ دارای دانه‌های درشت به اندازه بادام است و در طبیعت به وفور یافت می‌شود و برای تولید آن نیاز به احداث کارخانه نداریم.

استفاده از مالچ نفتی و درخچه های مهاجم که نه تنها مفید نیستند بلکه ضرر و هزینه های زیادی نیز در بر دارند اما این موضوع میتواند برای خیلی ها سود آور باشد چرا که در  چند روز اخیر خبرهایی مبنی بر بازداشت چند متولی این امر به گوش رسیده بود .سالهاست که بسیاری از دوستداران محیط زیست و تنوع زیستی فریاد سر می دهند که این ماده به اصطلاح سود ده باعث نابودی طبیعت و محیط زیست می شود اما گوش شنوایی برای شنیدین این فریادها وجود ندارد و تنها منافع برای ارگان های ذی ربط مهم بوده است .

منبع خبر:

https://www.yjc.ir/fa/news/7346861/

۳۴.۶ میلیون هکتار از مناطق کشور پتانسیل تولید گرد و غبار دارد

دبیر ستاد ملی مقابله با گرد و غبار، گفت: اولویت در بحث مقابله با گردو غبار عملیات پیشگیرانه و اصلاحی است. 

به گزارش«پارما» از خبرگزاری مهر، علی محمد طهماسبی، افزود: بر اساس آخرین مطالعات ۳۴.۶ میلیون هکتار مناطقی هستند که پتانسیل تولید گرد و غبار را دارند و در ۲۳ استان کشور هستند از این وسعت ۶ ميليون هکتار پهنه و تپه ماسه‌اي است، اين تپه‌ها با اندازه ريزتر يقيناً با حجم بسيار زيادي، پتانسيل غبار خیزی دارند. وی ادامه داد: در سه سال گذشته از محل اعتبارات، اقدامات اجرایی در عملیات‌های پیشگیرانه و اصلاحی انجام شد و اثرات بسیار خوبي داشت تا جايي که به طور محسوسي تعداد روزهاي غبارناک در کشور کاهش يافت و اثرات آن کاملاً مشهود است و مردم نيز مي‌توانند اين را احساس کنند. 

طهماسبی در خصوص عملیات مالچ پاشی، گفت: یکی از عملیات‌هایی که همواره مورد بحث قرار می‌گیرد، علمیات مالچ پاشی است، این عملیات خودش هدف نیست، بلکه یک وسیله است برای استقرار پوشش گیاهی؛ در واقع هدف ما از مالچ پاشی، توسعه و تثبیت بیولوژیک منطقه است، به دلیل تحرک ماسه‌های روان باعث کنده شدن نهال‌ها توسط باد و یا مدفون شدن در زیر ماسه‌ها می‌شود، پس برای استقرار آن از مالچ استفاده می‌شود که به تدریج تجزیه می‌شود و پوشش گیاهی رشد می‌کند. وی افزود: از دیگر ویژگی‌های مالچ، حفظ رطوبت خاک است که باعث به وجود آمدن پوشش گیاهی خوبی، در منطقه می‌شود، که مورد بهره برداری احشام منطقه هم قرار می‌گیرد، از طرفی نهال‌های کاشته شده نيز در محل‌هاي خود مستقر و مستحکم مي‌شوند.   

طهماسبی گفت: در کشور حدود ۶ میلیون هکتار تاکنون عملیات احیایی انجام شده است که منجر به ایجاد ۲.۵ میليون هکتار جنگل دست کاشت شده است که از اين ۶ ميليون هکتار فقط ۳۰۰ هزار هکتار عمليات   مالچ پاشی شده است، یعنی زمانی که دیگر هیچ راه حل دیگری نبود از مالچپاشی استفاده می‌کنیم.

طهماسبی تصریح کرد: در خصوص بیت   کوصر در فروردین از منطقه بازدید کردیم و این منطقه شرایطی را دارد که باید مالچ پاشی شود و جالب اینجاست که نواحی که سال گذشته عملیات ماچپاشی انجام شده پوشش گیاهی مطلوبی دارد.

منبع خبر:

اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان

مالچ پاشی، فرار از فرسایش خاک به قیمت نابودی محیط زیست

تهران- ایرنا- یکی از اقدامات قدیمی برای تثبیت شن‌های روان در مناطق بیابانی استفاده از روش «مالچ پاشی مصنوعی» است که از فراورده‌های نفتی به دست می‌آید. این اقدام اگرچه تا حدودی موجب تثبیت شن‌های روان و جلوگیری از ایجاد گرد و غبار می‌شود، ولی از این حیث که عوارض منفی طولانی مدت برای محیط زیست دارد، مورد انتقاد جدی است.

شاید بتوان گفت که یکی از ساده‌ترین اقدامات برای تثبیت شن‌های روان و مبارزه با ریزگردها که با صرف هزینه‌ای اندک در مناطق بیایانی مورد استقبال دولت‌هاست، استفاده از روش مالچ(نفتی) پاشی است. هرچند که این اقدام در مهار شن‌های روان تاثیر دارد و در مناطقی هم از هجوم ریزگردها به مناطق مسکونی جلوگیری می‌کند، اما از این جهت که عوارض زیادی از جمله نابودی کامل پوشش گیاهی و در مواردی اکوسیستم طبیعی را در پی دارد، مورد استقبال نیست. با وجود چنین عوارضی متاسفانه در ایران همچنان با همان روش‌ مالچ پاشی نفتی اقدام به تثبیت شن‌های روان می‌کنند که به گفته بسیاری از کارشناسان صدمات غیر قابل جبران و به تعبیری مرگ حتمی محیط زیست را به همراه دارد.

مالچ چیست؟

مالچ را می‌توان پوشش غیر زنده نامید که به دلایل مختلف بر روی سطح خاک پاشیده می‌شود. این لایه به عنوان محافظی برای گیاهان در زمستان بکار رفته و آن‌ها را در برابر تغییر دمای شدید خاک و از دست رفتن آب زمین محافظت می‌کند. همچنین جلوی رشد علف‌های هرز را گرفته و در تابستان‌های خشک پوشش مناسبی برای تقریباً هر نوع گیاه پوششی است. به نوعی برای مقابله با فرسایش خاک از پوشش‌هایی استفاده می‌شود که مالچ (Mulch) نام داشته و دو روش کلی طبیعی(استفاده از لاشه برگ‌ها و خاک اره) و مصنوعی(مالچ نفتی و مالچ معدنی) دارد.

حتی در مواردی می‌توان از کود حیوانی کاملاً پوسیده به عنوان یک پوشش بسیار خوب ( تا عمق ۱۰ سانتی متر) استفاده کرد؛ چرا که هم به عنوان مالچ زمستانی و هم بهاره عمل می‌کند. برگ‌های پوسیده، پیت ماس و تقریباً هر نوع ماده آلی را می‌توان به این منظور بکار برد. اما آن‌چه که در حال حاضر توجه عمومی را به خود جلب کرده، استفاده از مالچ‌ نفتی است که به سبب ایجاد تغییرات عمده در محیط زیست انتقادهای زیادی را در این زمینه ایجاد کرده است.

چرا مالچ پاشی؟

فرسایش خاک یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های زیست محیطی و کشاورزی در تمام جهان بوده و با توجه به شرایط اقلیمی کشورهای مختلف از شدت و ضعف برخوردار است. بنابر گزارش شماره ۸۳۱۸۵۲۰۷خبرگزاری ایرنا در سال ۹۷ فرسایش خاک یکی از شاخص ‌ترین اشکال تخریب سرزمین است. به گونه‌ای که به گفته معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی در سال ۹۶، فرسایش خاک در ایران ۲.۵ برابر متوسط جهانی است. در ایران که در یک اقلیم گرم و خشک نیمه بیابانی قرار دارد، به دلیل محافظت از فرسایش خاک در برابر باد و تثبیت آن، مالچ نفتی از اهمیت بیشتری برخوردار بوده که از دهه ۱۳۴۰ شمسی مورد توجه دولت‌هاست.

باید در نظر داشت که منشأ اصلی ریزگرد در ایران، کویرها و باتلاق‌های در حال خشک شدن داخلی و خارجی به ویژه عراق است که خاک و شن‌های آن از طریق باد شُمال به ایران می‌آید. دلیل اصلی خشک شدن زمین‌های عراق، هم آب‌گیری سدهایی چون سد آتاترک در کشور ترکیه است. به عبارتی آب رودخانه‌های دجله و فرات به واسطه سدسازی‌های ترکیه کم شده و دشت بین‌النهرین رطوبت خود را از دست داده و به منبعی برای تولید گرد و غبار تبدیل شده‌است.

عدم پای‌بندی ترکیه به معاهدات بین‌المللی و تسلط این کشور بر دجله و فرات نه تنها باعث ایجاد پدیده ریزگرد در خاورمیانه شده، بلکه بهره‌کشی بی‌رویه از منابع طبیعی و مدیریت نامناسب و یکسونگرانه بر این منابع باعث شده ایران امروز درگیر معضلاتی چون خشکسالی، سیلاب و گرد و غبار باشد و به از دست رفتن ۹۰ درصد تالاب‌های کشور بیانجامد. این همان نکته‌ای است که تمام توجهات را در نگاه نخست به سمت استفاده از مالچ نفتی جلب می‌کند. به شکلی که سه کشور ایران، عراق و عربستان در خاورمیانه به‌طور مشترک هزینه‌های مالچ‌پاشی این اراضی را تأمین می‌کردند.

 مضاف بر این در داخل کشور هم به دلیل خشکیدن تعداد زیادی از تالاب‌های داخلی در اثر سدسازی‌های بی‌رویه و تبدیل آن به کانون ریزگردها، فرسایش خاک را رقم زده است. این کار موجب شده تا بسیاری از استان‌های جنوبی کشور از جمله خوزستان، بوشهر، فارس، کرمان و حتی سیستان و بلوچستان با معضل ریزگردها مواجه باشند که این ریزگزدها بعضاً تا نواحی مرکزی ایران هم گسترش می‌یابد.

همین امر موجب شده تا در سال‌های اخیر هم به علت افزایش کانون ریزگردها، مالچ پاشی در خوزستان و سایر نواحی از جمله جنوب کرمان انجام شود. درواقع مالچ نفتی، یکی از فرآورده های نفتی است و حدود ۵۰ سال است که مورد استفاده قرار می‌گیرد و هرچند دارای نقاط مثبتی نظیر دوام طولانی مدت در تثبیت ریزگردها دارد اما به دلایل متعدد مورد انتقاد هم قرار دارد. با توجه به این که کشورمان منبع اصلی نفت را داشته و تولید مالچ نفتی ارزان‌تر از سایر مالچ‌ها تمام می‌شود، این روش به شدت مورد استقبال است.

مالچ نفتی و اضمحلال محیط زیست

گرچه مالچ پاشی مزایای خاص خود را هم دارد اما باید در نظر داشت که مهم‌ترین مساله در کاربرد مالچ این است که این ماده به عنوان افزودنی برای خاک، نباید مشکل ‌تازه‌ای را چه برای میکروارگانیسم‌ها و حتی برای گیاهان یا انسان‌ ها ایجاد کند. یکی از مشکلات اصلی مالچ نفتی این است که ترکیبات فرّار تولید می‌کنند و این ترکیبات فرّار اکثراً ترکیبات گوگردی و آروماتیکی هستند که برای ساکنان آن منطقه می‌توانند مشکل «بو» و حتی مشکلات «تنفسی» ایجاد کنند.

یکی از مشکلات دیگر، این است که چون رنگ سیاه دارد و این رنگ سیاه، گرمای زیادی را به خودش جذب می‌کند، باعث می‌شود تا روی آن سطحی که مالچ پاشیده شده، دما خیلی بالا رفته و این وضع برای شرایط بیولوژیک خاک و موجوداتی که در آن باشند، تاثیرات نامطلوبی داشته باشد.

مالچ اگر روی سطح خاک پاشیده شده باشد کل پوشش گیاهی روی سطح خاک را از بین برده و امکان رشد مجدد گیاهان را در خاک نمی‌دهد. مالچ‌ ها، هوادهی به ریشه را بعضاً تحت‌تاثیر منفی قرار می‌دهند و در ضمن استفاده از آن‌ها را در برخی از محیط‌های طبیعی به‌ شدت نگران ‌کننده می‌کنند.

مشکلات زیست محیطی مالچ نفتی مشخص و قطعی است. چون یک ترکیب نفتی و فرّار است. مالچ‌پاشی در حالی هنوز به عنوان مهم‌ترین روش بیابان‌زدایی در خوزستان و برخی نقاط دیگر ایران استفاده می‌شود که به گفته کارشناسان روشی منسوخ شده به شمار می‌آید و به دلیل خسارت به محیط زیست باید متوقف شود. این‌که گفته می‌شود مالچ نفتی مضراتی ندارد صحیح نیست زیرا تاکنون به جز وزارت نفت هیچ سازمانی درباره مالچ نفتی مطالعه نکرده، در حالیکه مطالعات باید توسط یک نهاد بی‌طرف انجام شود، با این حال همین مطالعات نیز برخی تبعات منفی را تایید کرده است.

چه باید کرد؟

متاسفانه مالچ‌پاشی نفتی به عنوان در دسترس‌ترین راهکار برای مقابله با ریزگردها و فرسایش خاک در ایران است، در حالی‌که به گفته کارشناسان این شیوه هرچند موجب تثبیت شن‌های روان می‌شود ولیکن اکوسیستم منطقه رابه نابودی کشانده و موجب از بین رفتن گونه‌های جانوری این اقلیم است.

امروزه در بسیاری از کشورهای جهان به منظور تکثر گونه‌های جانوری و جلوگیری از فرسایش خاک، طرح جنگلکاری مصنوعی را در برنامه‌های خود قرار داده و استفاده شایان توجهی از آن می‌برند.

این روزها درحالی‌که کشورهایی مانند «امارات متحده عربی» در فکر ساخت جنگل مصنوعی در بیابان‌های لم‌یزرع «دوبی» است؛ ما به‌شدت درحال نابودی جنگل‌های خدادادی و پوشش گیاهی طبیعی کشورمان هستیم.

از یک سو به‌دلیل توسعه سدسازی و طرح‌های اشتباه انتقال آب بین حوضه‌ای و استقرار مدیریت‌نشده صنایع؛ روند بیابانی ‌شدن ایران را سرعت بخشیده‌ایم و از سوی دیگر انتظار درآمد بالای اقتصادی از منابع آب و خاک کشوری داریم که در کمربند خشک جهان قرار گرفته است.این در حالیست که ایران در منطقه خاورمیانه به عنوان پیشگام عرصه جنگلکاری مصنوعی جهت تثبیت شن‌های روان محسوب شده و بسیاری از جنگل‌های دست کاشت «گز و تاق» در نواحی مرکزی ایران در راستای جلوگیری از فرسایش خاک بوده است.

به گفته «لاولاک» دانشمند محیط زیست، زمین یک ارگانیسم زنده کامل است که متناسب با نوع برخورد ساکنانش، واکنش نشان می‌دهد. بدین ترتیب هر نوع برخورد نامتناسب با شرایط محیط زیست می‌تواند واکنش زمین را در پی داشته باشد. خطر انقراض گونه‌های نادر جانوری و گیاهی که هم‌اکنون ایران را به چالشی جدی کشانده نتیجه برخورد نادرست ما با این ارگانیسم زنده است که لزوم توجه جدی در این زمینه را می‌طلبد.

منبع خبر:

https://www.irna.ir/news/83765596

مالچ پاشی ۵۰۰هکتار از اراضی بیابانی آران‌وبیدگل

کاشان- ایرنا- فرماندار آران‌وبیدگل از آغاز مالچ‌پاشی ۵۰۰ هکتار از تپه‌های شنی در بخش کویرات این شهرستان خبر داد.

اسماعیل بایبوردی در گفت‌وگو با ایرنا بیان کرد: این طرح با اعتبار ۲۴۵ میلیارد ریال در بخش کویرات این شهرستان اجرا می‌شود که البته ۱۵ کیلومتر با مناطق تحت مدیریت و زیستگاه حیات وحش فاصله دارد و با تایید سازمان حفاظت محیط زیست عملیاتی شده است.

وی با بیان اینکه اجرای این طرح از روز گذشته کلید خورده و تا پایان ماه جاری ادامه خواهد داشت، افزود: این طرح بر اساس مطالعات ملی از سوی شرکت مهاب تدبیر دلتا در سال ۱۳۹۷ پیش‌بینی و اعتبار آن بر اساس بند هـ تبصره یک قانون بودجه ۱۳۹۸ در مجلس شورای اسلامی تصویب شد و در تاریخ ۱۳ بهمن ۹۸ مجوز سازمان محیط زیست را نیز دریافت کرد.

فرماندار آران‌وبیدگل با اشاره به عملیات نهالکاری ۱۰۰ هکتار از اراضی این شهرستان در راستای طرح بیابان‌زدایی تصریح کرد: برای اجرای موفق این طرح، منطقه تحت اجرا سه سال قرق و برای حمایت از دامداران علوفه مورد نیاز دام‌ها نیز تامین می‌شود.

وی اضافه کرد: اجرای طرح مالچ‌پاشی در آران‌وبیدگل در راستای اجرای طرح کشوری بیابان‌زدایی در ۹ استان درگیر با پدیده گرد و غبار است که مجلس شورای اسلامی خرداد ۱۳۹۸ از محل قانون بودجه ۶ هزار و ۶۰۰ میلیارد ریال برای آن تصویب کرد.

بایبوردی یادآور شد: سه میلیون هکتار، برابر ۳۰ درصد از اراضی استان اصفهان بیابانی و شن‌زار است که به طور عمده در مناطق شمالی و شرقی این استان قرار دارد؛ در این اراضی ۱۶ کانون بحرانی فرسایش بادی در سطح بیش از ۱۰ هزار هکتار شناسایی شده است و دولت برای اجرای طرح‌های بیابان‌زدایی، نهالکاری و مالچ‌پاشی ۴۰۰ میلیارد ریال برای این استان در سال گذشته اختصاص داده بود.

وی با اشاره به آسیب‌های ناشی از حرکت ماسه‌های روان در مناطق بیابانی کشور که خسارت‌های بسیاری به سکونتگاه‌ها، اراضی کشاورزی، تاسیسات و زیرساخت‌ها وارد می‌کند و به تشدید مهاجرت منجر می‌شود، افزود: با توجه به مسایل فنی، اقتصادی، اجتماعی و نبود ماده جایگزین مالچ نفتی برای تثبیت ماسه‌های روان، عملیات مالچ‌پاشی انجام می‌شود.

مساحت عرصه‌هایی بیابانی شهرستان آران‌وبیدگل ۲۷۸ هزار هکتار و مهمترین پدیده زمین ریخت‌شناسی آن وجود نوار ریگ بلند به طول ۹۰ کیلومتر با مساحت نزدیک به ۱۱۲ هزار هکتار است که در اولویت طرح‌های بیابان‌زدایی و تثبیت شن‌های روان قرار دارد.

شهرستان آران‌وبیدگل با جمعیت بیش از ۱۰۳ هزار نفر در فاصله نزدیک به ۲۱۵ کیلومتری شمال اصفهان واقع شده است.

منبع خبر:

https://www.irna.ir/news/83761825